324مدينه و امام زين‌العابدين در شأن او فرموده: سعيد بن المسيّب اعلم الناس بما تقدّمه من الاثار وافضلهم فى رأيه. ¹ در اوقات حيات، چهل و پنج حج گزارده بود و مدت پنجاه سال در نماز جماعت تكبير اول از وى فوت نشده و از صف تخلّف ننموده و سى سال، بيش از استماع اذان در مسجد حاضر شده، با سياست دختر خود را به عبدالملك نداد با سلطنتى كه داشت، به كبيره ابن عبدالمطلب كه طلبه علوم بود با فقرى كه داشت داد و به دو يا سه درم عقد بست. ² ابوعبدالله بن محمد بن عمر بن واقد الاسلمى؛ ³ محمد بن اسحاق در انواع فضايل نفسانى سيما علم سير و اخبار مهارتى كامل حاصل نموده، اول كسى كه متصدى علم سير گشته وى بوده و در احدى و خمسين و مائه فوت گشته.

ربيعة بن ابى عبدالرحمان فقيه، فقيه اهل مدينه بوده و با بسيارى از صحابه صحبت داشته كه ذكر احوالات و تعريف هر كدام در كتاب مبسوط جغرافيايى عربستان كه تأليف نموده‌ام مذكور داشته.

چون اسمى از مدينه منوره و اطرافش برده شد و بيان مختصرى از جغرافياى آن در كتابچه گرديد و مدينه خود يكى از شهرهاى حجاز است لازم شد اشاره هم از خلفا اين مملكت بشود كه مطالعه كنندگان چندان بى‌بهره از تاريخ آن نمانند.

بيان اجمالى از خلفاى حجاز

بعد از اصحاب حضرت رسول‌الله صلى الله عليه و آله كه در حجاز حكومت داشتند، نخست ابن‌زبير حكمران شد و بعد از او عباسيّه از طرف عبدالله سفّاح عموى كوچكش «داود» در مكه و مدينه و يمامه والى گرديد كه قاتل حضرت امام محمدباقر عليه السلام است.

بعد از او دولت بنى‌اخيضر ظهور نمود كه اينها خلفاى حجاز شدند و شُرفاشان چهار طبقه‌اند و جمله آنها حسنى‌اند اول بنواخيضر، دويّم اولاد مؤسس، سيّم بنى‌هاشم است