248«ابن بطوطه»در سفرنامه خود اين چنين گفته است كه:خود شاهد آن بوده است كه «ابوالقاسم محمد أزدى»وزير و بزرگ«غرناطه»هر روز هفتاد بار به دور كعبه طواف مىكرده است و تنها به هنگام«قيلوله»(پيش از ظهر) بر اثر شدت گرما،اين كار را انجام نمىداده است.بنابراين وى هر روز مسافت هفتاد كيلومترى را در طواف خود طى مىكرده است.
براى طواف،راهنمايانى وجود دارند كه به آنان«مطوف»گويند.هر مطوف داراى حاجيان ويژهاى است كه بر اساس تقسيم بندى كشورها و گروهها در اختيار آنان قرار مىگيرند.در اين حال تركها،هندىها،بخارىها و مصريان،هر كدام داراى مطوفين ويژهاى براى خود مىباشند.
هر يك از كشورها و سرزمينها در اختيار مطوف خاصى قرار دارد كه اين پست از پدر به فرزند به ارث رسيده و معمولاً اين تقسيم بندى از سوى امارت مكه،در اختيار آنان قرار داده مىشود.پيش از فرمان اخير مملكتى نيز هر يك از مطوفين،كشور يا قسمتى از حاجيان سرزمينى را در اختيار خويش داشتند و در اين صورت غير از او هيچ كس حق دخالت در امور آن حاجيان را به خود نمىداد.زيرا مطوف اين حق را از صاحبان قدرت در مكه خريدارى كرده بود،بنابراين خود عهدهدار اين مسئوليت بود و امر و نهى به حاجيان هم در اختيار وى قرار مىگرفت.
در چنين حالتى بود كه مطوف بدون هيچ رحم و شفقتى با آنان رفتار مىكرد و در نتيجه موجب آزار و اذيت حاجيان مىگرديد.اما پس از آن كه فرمان ويژه در اين باره صادر گرديد،حاجيان آزاد بودند كه مطوف خويش را بر طبق خواسته خود اختيار نمايند.
كيفيت طواف اين چنين است كه مطوف غالباً حاجيان را پيش از نماز و يا پس از آن جمع مىكرد و طواف به دور كعبه را با آنان آغاز مىنمود.در اين حال شخص مطوف و يا يكى از فرزندانش هدايت گروهى را به عهده گرفته و در حين طواف دعايى مخصوص را با صداى بلند مىخواندند و گروه نيز از او تبعيت مىنمودند.گاهى مطوف فرزند خردسالى بوده كه سن او از شش يا هفت سال تجاوز نمىكرد كه در اين صورت برخى از