238فضاى حرم نيز محسوب مىشود.بنابراين آنچه كه ملاحظه مىگردد در تمام ابعاد حرم در جهات سه گانه نخستين،عمران و آبادى وجود دارد كه هر گاه كسى قصد شرى را بر مكه داشته باشد و از آن حدود وارد گردد،ساكنين آن،خود را آماده جنگ با وى كرده و از ورود آن به منطقۀ حرم جلوگيرى مىكنند.اما سمت غربى آن كه در سوى دريا واقع شده و خالى از سكونت قبيلهها هم مىباشد بدليل وجود دريا از دشمن ترسى نيست،بنابراين حد حرم از«تنعيم»كه مكانى در فاصلۀ پنج كيلومترى مكه مىباشد-قرار داده شده است.
با اين سخن،ميقات احرام،به مكان ملاقات شخصى با پادشاهى از پادشاهان بىشباهت نمىباشد.كه در اين مكان در كمال ادب و متانت به سوى ملاقات با او گام برمىدارد،آن چنان كه تصور نمايد در فضاى ديد او قرار دارد و صداى او هم شنيده مىشود كه شبيه بدان را در«طوب سراى»آستانۀ عليّه ملاحظه كردم.سنگى به ابعاد مختلف تا كنون در فضاى داخلى اين كاخ و در محلى كه ويژۀ جلوس سلاطين آل عثمان در زمان حال بوده قرار داشته است و شخص وارد بر سلطان از امرا يا سفرا در صورتى كه به هر يك از سنگهاى ياد شده نزديك مىگرديد،سلامى مخصوص را انجام مىداد تا اين كه به نزديكى شاه مىرسيد و آن وقت زمين مقابل وى را مىبوسيد.
در دوران جاهليت،مردم فراوانى از تمامى سرزمينهاى عربى و غير از آن،براى انجام حج به سوى كعبه رهسپار مىگرديدند.در آن هنگام ماههاى حج در نزد آنان عبارت بود از:شوال،ذى القعده و ذى الحجه.بنابراين ماهى را كه در آن مناسك حج به جا آورده مىشد ذى الحجه بود،و ماه پيش از آن را به علت حركت به سوى كعبه و نيز ماه بعد از آن را حاجيان به سوى ديار خويش باز مىگشتند و به اين جهت كه خودشان و اموالشان در امان قرار گيرند اين ماهها را،ماه حرام به شمار مىآوردند.
به همين مناسبت،اين نام گذارى بر نام ماههاى ياد شده نيز اثر گذاشت به طورى كه ذى القعده،ذى الحجه و محرم را به عنوان حرمت جنگ و خونريزى،ماههاى حرام ناميده بودند.همچنين ماه رجب را نيز ماه حرام شمرده و بدان«شهر اللّٰه الأصمّ»مىگفتند.يعنى ماهى كه در آن صداى اسلحه و صداى كمك و استغاثه شنيده نمىشود.
حال آيا رجب همين ماه كنونى تقويم قمرى است،چنانكه نزد«مُضَرِيان»بوده