266است و اسحاق جدّ ايشان، از اين جهت اسنادِ ذبح را به اسحاق مى‌دهند تا به سبب اين دعوى كاذب بر عرب فخر كنند ¹.

امّا ابن بابويه رحمه الله گفته كه : روايات مختلف است در ذبح؛ و نمى‌توان ردّ كرد اخبار را؛ هرگاه صحيح باشد طرق آنها، و ذبيح اسماعيل بوده است، ولكن چون اسحاق متولّد شد بعد از او، آرزو [ كرد] كه كاش پدرش به ذبح او مأمور شده بود و او صبر مى‌كرد براى امر خدا، و تسليم و انقياد مى‌كرد چنانچه برادرش اسماعيل صبر كرد و منقاد شد، پس به درجۀ او مى‌رسيد در ثواب، چون خدا از دلش دانست كه او در اين آرزو صادق است او را در ميان ملائكه ذبيح ناميد براى آنكه آزوى ذبح مى‌كرد (و اين مضمون به سند معتبر از صادق عليه السلام منقول است ²)؛ پس ذبيح اسماعيل عليه السلام بوده است نه اسحاق، چنانچه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرموده :

«أنَا ابنُ الذّبيحَين» ³، يعنى : «منم پسر دو ذبيح» (كه يكى اسماعيل عليه السلام و ديگرى عبداللّٰه، كه پدر آن حضرت باشد).

ذبيح عبداللّٰه : و ملخّص اين آن است كه :

عبدالمطّلب نذر كرده بود كه هرگاه خدا ده پسر به او كرامت فرمايد، يكى را در راه خدا قربانى كند، چون يازده پسر از او به هم رسيد نذر خود را به خاطر آورد، پس فرزندان خود را جمع نمود و طعامى براى ايشان مهيّا كرد، چون تناول نمودند گفت : اى فرزندان، مى‌دانيد كه شما همه بر من گرامى بوديد، و به مثابۀ نور ديدۀ من بوديد و خارى در پاى هيچ يك از شما نمى‌توانستم ديد، ولكن حقّ خدا بر من واجبتر است از حقّ شما؛ و با خداى خود نذر كرده بودم كه هرگاه ده فرزند يا زياده بر من عطا كند، يكى را قربانى كنم، اكنون خدا بر من عطا فرموده شماها را، چه مى‌گوييد در باب نذر من ؟ همه ساكت شدند و به يكديگر نظر مى‌كردند تا آنكه عبداللّٰه كه از همه كوچكتر بود گفت : اى پدر، ما فرزندان توييم و هر چه فرمايى اطاعت داريم، و پناه مى‌بريم به خدا از مخالفت