255شده خود جزاى خود مى‌باشد.
و ثانياً، بر فرض تسليم تقسيم، اين تمثيلات و تطبيقات از كجا و اين وحى را كه آورد ؟ اينها همه فرع آن است كه مرد متكلّم و مستدلّ احاطۀ كلّيّه بر واقعيّات اين امور داشته، بعد از آن با هر يكى در محلّ مناسب خود تمثيل نمايد، أينَ الثّرىٰ وَ الثّريّا ؟! 1 و خوب بود مثال اين دو فقره را با همين تطبيقات و تمثيلات خودشان، با امثلۀ معموره كه زده‌اند مى‌آورده‌اند كه غير از توهّم و تخيّل بى مصداق، معنى ديگر ندارد جهت اينكه اخبار و اقوال علما در تجسّم اعمال در غايت فزون و مسلّم است، و كسى از آنها تجسّم را تشكّل در صورت جسم و چشم بندى نفرموده‌اند، و هكذا معنى تجسّم را صورت مخيّله نگفته‌اند، خوبست كه ايشان اين درفشانى و خيال بافى را در كلمات و مشتبهات خود نمايند، نه اينكه تصرّف در كلمات با بركات آيات اللّٰه العظمٰى نموده، خلل در اركان دين و اعتقاد متديّنين بيندازند.
دوّم، قول بعضى كه گفته‌اند : خداوند عالم خلق مى‌فرمايد در مقابل هر يكى از اعمال، جوهرى از جواهر (مثل مار و عقرب در مقابل بعضى از اعمال محرّمه، و صورتهاى حسنه از مردان و زنان و حور و غلمان در مقابل اعمال حسنه)، و اين بعض، قول خود را مبتنى ساخته بر محاليّت انقلاب اعراض بر جواهر. الجواب : چيزى كه دلالت بر اين مطلب داشته باشد، از اخبار و احاديث و اقوال معتبرين علما تا حال به نظر نرسيده، صحّت و سقم اين مطلب موكول بر دليل خود مدّعى است.
سيُّم، قول بعضى از معتبرين چنانچه مستفاد از احاديث و اخبار و كلمات علما مى‌باشد اين است كه : اعمالى كه در دنيا بودند در قيامت منقلب به جواهر خواهد شد (قضيّۀ آن مردى كه هميان خود را نسياناً در عرفات گذاشته، بعد برگشته، اعمال مردم را به صورت قرده و كلاب ديد، دلالت [ دارد] بر اينكه تجسّم اعمال در دنيا هم مى‌باشد، چنانچه بعض علما فرموده‌اند.
منامةٌ عجيبة 2 : بعضى از فضلا از خطّ علّامۀ هندى رحمه الله در ظهر بعض مؤلّفات خود،