148را مىكند و پاسخ مىشنود«كلاّ» هرگز! البته عذابى را كه مشاهده مىكند، عذاب برزخى است نه عذاب اخروى. بنابراين در ادامۀ آيه مىفرمايد: (وَ مِنْ وَرٰائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ).
آيات فوق و آياتى از اين دست، حكايت از وجود حيات و زندگىِ پس از مرگ و انتقال به سراى ديگر دارد. و اگر سخن از«مرگ» مىرود، به لحاظ پايانيافتن زندگى دنيوى و پوسيدن بدن مادى اوست، ولى روح و نفس او به شكلى ديگر باقى است و براساس استحقاق خود، متنعّم يا معذّب خواهد بود.
ارتباط زندگى دنيوى و برزخى:
ممكن است اين اشكال مطرح شود كه؛ آيات گذشته، بيانگر حيات برزخى شهدا و اوليا و حتى كافران است، اما دليلى بر وجود ارتباط بين اين دو زندگى و شنوا بودن آنان نسبت به سخنان ما وجود ندارد.
بحث كنونى ما در اين باره است.
در پاسخ بايد گفت؛ قرآن كريم در آيات ديگرى ارتباط بين حيات دنيوىو برزخى را بيان مىكند و از ديدن و شنيدن افعال و سخنان ما توسط اموات خبر مىدهد و اينكه ارتباط آنها به طور كامل با زندگى دنيايى قطع نشده است. به عنواننمونه:
1. (فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دٰارِهِمْ جٰاثِمِينَ * فَتَوَلّٰى