99باز است «بَلْ يَدٰاهُ مَبْسُوطَتٰانِ». ¹

ب . إعمال قدرت از سوى خداوند و اقدام وى به جايگزين كردن تقديرى به جاى تقدير ديگر ، بدون حكمت و مصلحت انجام نمى گيرد و انجام اين كار در گرو اعمال خود انسان است كه از طريق اختيار و برگزيدن زندگى شايسته يا ناشايسته ، زمينه دگرگونى سرنوشت خويش را فراهم سازد .

فرض كنيم انسانى ، حقوق والدين و بستگان خود را مراعات نمى كند . طبعاً اين عمل ناشايست و در سرنوشت او تأثير ناخوشايندى خواهد داشت . حال اگر در نيمه زندگى از كرده خود نادم گشته و از آن پس به وظايف خود در اين باره اهتمام ورزد ، در اين صورت زمينه دگرگونى سرنوشت خود را فراهم كرده و مشمول آيه «يَمْحُوا اللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ وَ يُثْبِتُ» خواهد گشت . اين مطلب در عكس قضيه نيز حاكم است .

آيات و روايات در اين مورد بسيار است كه برخى را يادآور مى شويم :

1 . «إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُغَيِّرُ مٰا بِقَوْمٍ حَتّٰى يُغَيِّرُوا مٰا بِأَنْفُسِهِمْ». ²

« خدا وضع هيچ قومى را ( از آسايش به سختى ) دگرگون نمى سازد مگر اينكه آنان خود وضع خويش را دگرگون سازند » .

2 . «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرىٰ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بَرَكٰاتٍ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ وَ لٰكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنٰاهُمْ بِمٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ». ³

« اگر ساكنان آبادى ها ايمان آورده و پرهيزگار مى شدند ما بركات آسمان ها و زمين را به روى آنان مى گشوديم ، ولى ( چه سود ؟ كه ) آنان دين خدا را تكذيب كردند و ما هم آنان را به كيفر اعمالشان عذاب كرديم » .