95كوكب بخت مرا هيچ منجم نشناخت * يا رب از مادر گيتى به چه طالع زادم ؟
و به قول ديگرى :
گليم بخت كسى را كه بافتند سياه * به آب زمزم و كوثر سفيد نتوان كرد
در حالى كه از نظر قرآن ، هر فردى مسئول اعمال خود مى باشد ، چنان كه مى فرمايد : « لَيْسَ لِلإنْسانِ إِلاّ ما سَعى » . 1 « براى هر انسانى بهره اى جز سعى و كوشش او نيست » .
در پاسخ به اين گروه از كج انديشان كه ديوارى كوتاه تر از ديوار قضا و قدر نمى پندارند ، بايد گفت :
نكوهش مكن چرخ نيلوفرى را
شيعه با تمام وجود قضا و قدر الهى را در عالم آفرينش از اصول مسلم مى داند ولى آن را با جبر و جبرگرايى يكسان نمى شمارد و منافى با آزادى بشر نمى داند ، در توضيح اين مطلب بايد گفت :
قضا و قدر در افعال انسان با اختيار و آزادى او كمترين منافاتى ندارد . زيرا تقدير الهى در باره انسان همان فاعليت ويژه او است ، بدين معنا كه او يك فاعل مختار و مريد بوده و فعل و ترك هر عملى در اختيار او است . قضاى الهى در مورد فعل انسان قطعيت و حتميت فعل است ، ولى پس از اختيار و اراده او .