208

معصومين و علم غيب

پرسش: علم غيب مخصوص پروردگار است. آيا كسان ديگرى چون معصومين هم غيب مى‌دانسته‌اند؟ موارد يا مصاديقى از آن را بيان نماييد.

پاسخ: در قرآن مجيد آياتى وجود دارد كه صراحتاً علم غيب را مخصوص خداوند مى‌داند. مثلاً در آيه شريفه‌اى از سوره انعام كه در نماز غفيله نيز خوانده مى‌شود، مى‌فرمايد: وَ عِنْدَهُ مَفٰاتِحُ الْغَيْبِ لاٰ يَعْلَمُهٰا إِلاّٰ هُوَ وَ يَعْلَمُ مٰا فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مٰا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلاّٰ يَعْلَمُهٰا وَ لاٰ حَبَّةٍ فِي ظُلُمٰاتِ الْأَرْضِ وَ لاٰ رَطْبٍ وَ لاٰ يٰابِسٍ إِلاّٰ فِي كِتٰابٍ مُبِينٍ ؛ «كليد مخازن غيب نزد خداست و كسى جز او بر آن آگاهى ندارد...» ¹ علم غيبى كه شيعيان براى انبياء و اوصياء قائلند شريك بودن در صفت خدايى نيست، بلكه قسمتى از وحى و الهام است كه از جانب خداوند بر آن‌ها نازل شده است، و حقايق را بر آن‌ها كشف مى‌نمايد.

علم را به دو نوع ذاتى و عَرَضى تقسيم مى‌كنند. علم ذاتى يا علم مطلق، منحصر بفرد و مخصوص ذات اقدس پروردگار است. در حيطه عقل بشر قابل تصور نيست و بشر از آن عاجز است. لذا آنچه كه بشر مى‌گويد اثبات اجمالى آن است. علم عرضى نيز خود به دو قسم ديگر تقسيم مى‌شود: علم اكتسابى و علم لدنى. علم اكتسابى به واسطه مدرسه رفتن و آموزش ديدن به دست مى‌آيد، و به همان مقدارى كه زحمت مى‌كشيم حاصل مى‌گردد. علم لدنّى علمى است كه بدون تحصيل، از مبدأ فياض افاضه مى‌شود. خداوند در قرآن مجيد مى‌فرمايد: وَ عَلَّمْنٰاهُ مِنْ لَدُنّٰا عِلْماً ؛ «از نزد خود به او علم لدنّى آموختيم.» ² بنابراين هيچ مسلمانى نمى‌تواند ادعا كند كه علم به غيب، جزو ذات پيغمبر و امامان است. يعنى آن‌ها نيز همانند خداوند، ذاتاً عالم به علم غيب هستند.