135
انتقاد به صحابه كفر نيست؟
پرسش: آيا شيعيان را نمىتوان به دليل طعن، سبّ و انتقاد به صحابه كافر دانست؟
پاسخ: انتقاد، سبّ و طعن به مؤمن مىتواند داراى چند حالت باشد:
چنانچه انتقاد و سبّ صحابه مستند، مستدل و منطقى باشد نه فقط كفرآور نيست بلكه مذمت هم ندارد.
چنانچه بدون دليل و برهان باشد، اتهام است ولى باز هم موجب كفر نمىگردد.
اگر كسى بدون جهت، مؤمنى - هر چند صحابى - را طعن، نقد و يا حتى لعن نمايد آن فرد فاسق مىشود، ولى هرگز كافر نخواهد شد.
فقط وقتى كه به دليل صحابۀ پيامبر خدا بودن به آنها دشنام داده شود، در اين صورت دشنام دادنش منتهى به عداوت و اهانت به خدا و رسول او مىگردد، و در نتيجه دشنام دهنده كافر مىشود. ابن حزم ظاهرى اندلسى در جزء سوم كتاب الفصل فى الملل والنحل در اينباره چنين مىگويد: «اگر كسى به اصحاب رسولاللّٰه دشنام دهد و اين دشنام از روى جهل و نادانى باشد معذور است، و اگر از روى بصيرت باشد، فاسق خواهد بود.»
امام محمد غزالى نيز مىگويد: سب و شتم صحابه ابداً موجب كفر نمىشود حتى سب شيخين نيز كفرآور نمىباشد. به همين دليل است كه در مواردى - كه برخى از آنها در زير مىآيد - اين دشنام دادنها و سب كردنها بين خود صحابه اتفاق افتاده است، ولى ما آنها را كافر نمىخوانيم.
1 . عمر به پيغمبر صلى الله عليه و آله عرض كرد: اجازه بده گردن «حاطب» منافق را بزنم - حاطب از اصحاب بدر و از مهاجرين بزرگ بود. با نسبت دادن نفاق به اين صحابى و دشنام دادن به او، هيچ كس عمر را كافر نمىخواند.
2 . امام محمد غزالى در جلد دوم احياء العلوم، امام احمد بن حنبل در جز اول مسند و ذهبى در تلخيص مستدرك، نقل مىكنند كه: روزى در زمان خلافت ابوبكر