386ازو يا از فاعل آمنين.
و قول او لاٰ تَخٰافُونَ حالست از يكى ازين دو فاعل يا از فاعل محلقين و مقصرين و بر هر تقدير ذكر او از براى تأكيد است و فاء (فَعَلِمَ) بمعنى تفريع است يا فصيحه است وفاء (فَجَعَلَ) فاء سببيه است يا تعقيبيه يعنى پس دانسته است خداى تعالى آن چه ندانستهايد شما حكمت تأخير فتح مكه و عدم دخول شما در مسجد الحرام تا سال ديگر پس ازين جهت تأخير فرمود آن را ازين سال پس ميسر گردانيد به سبب دانستن حكمت تأخير فتح مكه فتح ديگر نزديكتر از آن و بيشتر از آن در همين سال و آن فتح خيبر است يا صلح حديبيه كه به منزلۀ فتح عظيم بود.
و پوشيده نماند كه آيت مذكوره دالست بر آن كه حلق و تقصير معتبر است در حج و بعد از آن دخول مسجد الحرام نيز معتبر است و آن در روز دهم ذى الحجه است بعد از فارغ شدن از رمى جمار در منى و خصوصيات اين مسائل از روايت صحيحه مستفاد مىگردد.
و متبادر از قول او (مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ) جمع است ميان حلق و تقصير ليكن جمع كردن هر شخص ميان حلق و تقصير خلاف اجماع است پس محمول شود بر جميع صنف حاجيان به اين معنى كه بعضى حلق كنند و بعضى تقصير.
ازين جهت بعضى محققان اصحاب گفتهاند كه حلق متعين است كسى را كه پيش از آن حج نكرده و كسى را كه بر موى سر خود عسل و صمغ ماليده و تقصير متعين است زنان را و باقى مخيرند ميان حلق و تقصير ليكن حلق افضل است از جهت تقديم حلق بر تقصير در آيت.
و اكثر اصحاب برآنند كه مردان مطلقا مخيرند ميان حلق و تقصير با افضليت حلق، و تقصير متعين است زنان را و استدلال كردهاند به همين آيت و آن