[1]) ظاهر آيۀ شريفه توجه خطاب به حضرت رسول (ص) است به وجوهى: الف‌آن كه مى‌فرمايد (يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ) و معلومست كه آمدن اشخاص به حضور منادى حقيقى است نه بعنوان اجابت دعوة وى و بديهى است كه عموم شنوندگان دعوت ابراهيم متمكن از آمدن نبودند از جهت موجود نبودن اكثر آنها پس ظاهر آيه دلالت مى‌كند كه مراد از اعلان بحج آمدن اشخاص است به حضور منادى براى انجام وظيفۀ دين به جهت كاف خطاب در لفظ يأتوك. ب‌ظاهر از قول خدا وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ اينست كه مراد از دعوت حج و غايت از آمدن از راه دور شهادت و رؤيت منفعتهايى است براى ايشان، و اين هم مناسب بر حال موجودين در زمان خطاب دارد نه معدومين. ج‌ظاهر از قول خدا وَ يَذْكُرُوا اِسْمَ اَللّٰهِ فِي أَيّٰامٍ مَعْلُومٰاتٍ الخ تعليم احكام ذبح و تقسيم ذبيحه است و اين مناسب حال موجودين در مقام خطاب است نه معدومين. دظاهر قول خدا (فَكُلُوا) خطاب بر موجودين است. هو هم چنين قول خدا ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ اه در مقام نعليم مناسك حج طبق وظايف اسلامى است. وو هم چنان قول خدا وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ اَلْعَتِيقِ خطاب بر موجودين است كه حضرت پيغمبر (ص) مأمور بر اعلام گرديده كه به مسلمين برساند تا اين كه احكام حج با رهنمايى وى ياد بگيرند (لا جرم) منافاتى در بيان گفتۀ ما چنانچه از اخبار وارده از حضرات ائمۀ هدى عليهم السّلام مستفاد مى‌شود و بيان رواياتى كه دلالت مى‌كند به نداى حضرت ابراهيم ندارد و بنا به گفتۀ ما آيۀ شريفه در مقام اعطاء حكم نازل شده مى‌توان از آيه احكامى استنباط نمود و اما به گفتۀ ابن عباس نمى‌توان مگر به واسطۀ استصحاب حكم شرع سابق. اينست آن چه بنظر قاصر در اين باب خطور كرده اميد است قرين به صواب باشد هر چند عبارتم نارسا است.