54خانههاى باقى ماندۀ ميان مسجد الحرام و «مَسعىٰ» را خراب كرد و حدّ مسجد را «مَسعى» قرار داد و سپس در سال 167 ، مسجد را از هر سو به اندازهاى توسعه داد كه كعبه در وسط مسجد قرار گرفت و مسجد الحرام را از جهت شرق و غرب به حدّ اوّليۀ خود رساند ؛ 1 زيرا ابراهيم عليه السلام حدّ شرقى مسجد را «مَسعى» و حدّ غربى را «حزوره» قرار داده بود و حزوره همان بازار «حَنّاطين» مىباشد كه حدّ غربى توسعۀ مسجد در روزگار مهدى عباسى است .
بر اين اساس و همانگونه كه از جواب امام صادق عليه السلام در دو روايت اوّل همين فصل فهميده مىشود ، مسافتهاى اضافه شده، حكم مسجد الحرام را دارند ؛ بلكه بخشى از آن هستند و غير مسجد ، محسوب نمىشوند . افزون بر اين، امام كاظم عليه السلام نيز همچون امام صادق عليه السلام اين محدوده را از آغاز ، جزو مسجد الحرام و ساختن منازل توسط مكّيان را غصب محدودۀ مسجد مىداند و اين موضوع ، از احاديث آخر همين فصل ، استفاده مىشود . 2مسجد الحرام
بعد از توسعۀ روزگار عبّاسيان - كه آخرينِ آنها در زمان المقتدر باللّٰه است - ، دو توسعۀ صورت گرفته در روزگار حكومت آل سعود بر عربستان در سالهاى 1375 و 1409 هجرى قمرى ، مساحت مسجد الحرام را چند برابر كرده و از حدّ اوليه گذرانده است . لذا برخى از فقيهان ، نسبت به جريان داشتن احكام ويژۀ مسجد الحرام بر مكانهاى اضافه شدۀ اخير ، احتياط مىكنند ولى برخى ديگر ، اين احتياط را مستحب مىدانند ؛ زيرا معتقدند همين كه مردم ، آنها را جزو مسجد الحرام بدانند و در عرف، نام مسجد بر آنها بنهند، كافى است تا احكام آن ، جريان يابد. 3