447غير از مطالبى كه گذشت، در خصوص نا امنى مسير حج آناتولى شرقى، معلومات ديگرى نيز در دست داريم.
شاه قلى بابا تكه‌اى و همراهانش در فرار به سمت ايران، به جهت درگيرى با دولت عثمانى، در سر راه خود يك كاروان ايرانى را كه از ارزروم به حجاز مى‌رفت، مورد تاخت و تاز و چپاول قرار دادند و تمام افراد آن، به‌ويژه شيخ ابراهيم شبسترى، مؤلف «انبيا نامه» را به قتل رساندند. از اين‌رو در ورود به ايران، از طرف شاه اسماعيل مورد سرزنش قرار گرفته، مجازات شدند. تكه‌اى‌هايى كه در قلمرو ايران پراكنده شده بودند، بعدها در زمان شاه طهماسب اول، روابط حسنه‌اى با دولت عثمانى داشته و در زمان شاه عباس اول، سر به شورش برداشتند و به آن‌سوى خزر كوچ كردند و با ديگر تركمن‌هاى ماوراى خزر متحد شدند. 1
حجاج ايرانى كه عازم مكه بودند، گاه براى رسيدن به درياى سياه، از مسير بيابان نيز استفاده مى‌كردند. 2 اين مسير با گذر از شمال درياى خزر و بيابان‌هاى موجود در راه، به درياى سياه متصل مى‌شد.
مسير مذكور همان بوده كه حجاج تركستان در رفتن به مكه استفاده مى‌كردند.
با توجه به اين‌كه حجاج اين مسير بسيار اندك بوده‌اند، به نظر مى‌آيد در زمان وخامت روابط ميان صفويان و عثمانى‌ها، حجاج احتمالًا از اين راه به مكه مى‌رفتند؛ زيرا در خصوص آن معلوماتى در اختيار نداريم. ايرانيان همانند حجاج تركستان از اين طريق به راه افتاده، پس از عبور از بيابان‌هاى مسير، به درياى خزر مى‌رسيدند.
آنان در آستارا خان اتراق كرده، سپس به بنادر عثمانى در شمال درياى سياه، مانند كفه و اؤزو آمده و براى ملحق شدن به كاروان‌هاى حج به استانبول مى‌رفتند.
بى‌شك در اين دوره، گروه‌هاى بسيارى از مردم نيز به تنهايى و بدون حمايت كاروان‌هاى رسمى حج، به مكه مى‌رفتند.