181آنچه بهره پيغمبر بود فقط نيمى از زمينهاى فدك است. امّا زمينهاى خيبر بين همه مسلمان ها تقسيم گرديد. ابن عباس مىگويد: آنچه خدا در آيه شريفه ( وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلىٰ رَسُولِهِ ...) به پيغمبر داد، نيمى از خيبر بود و نيم ديگر بهره مسلمانان است 1 ولى در اينكه فدك خالصه پيغمبر اسلام(ص) بود، ظاهراً همه موافق هستند.
واگذارى
اگر چه نمىشود درآمد ساليانه آن روز فدك را حدس زد، و پيشتر آورديم كه مورّخان به اين گونه مطالب توجّهى نداشتهاند، ولى از قرائن مىتوان فهميد كه درآمد زيادى داشته است. چون هر كجا نويسندهها نام فدك را بردهاند، مىنويسند: داراى چشمههاى آب و نخلستانهاى زيادى است و غير از محصول خرما مسلماً محصولات ديگر هم داشته است. روى هم رفته شايد مبلغى را كه اقلًا در سال كمتر از دويست هزار ريال نبوده عايدى مىداده. اين درآمد پس از عقد قرارداد، مستقيماً به پيغمبر(ص) مىرسيد كه ميان بنىهاشم و فقرا و بىچارههاى مدينه تقسيم مىشد و يا در عروسى جوانان و شوهردادن دختران بنىهاشم هزينه مىشد 2 ولى چون آيه ( وَ آتِ ذَا الْقُرْبىٰ حَقَّهُ ) نازل شد، پيغمبر فاطمه(عليها السلام) را طلبيد و فدك را به وى بخشيد.
سيوطى در تفسير خود، ذيل همين آيه از قول ابن مردويه كه از حافظان قرن چهارم است و از گفته بزاز و ابو يعلى و ابن ابىحاتم از ابىسعيد خدرى اين مطلب را نقل مىكند و ابن عباس هم گفته است كه: وقتى اين آيه بر پيغمبر(ص) نازل شد فدك را به فاطمه(عليها السلام) داد. 3
ابن كثير شامى كه يكى از مورخّان قرن هشتم هجرى است، اين حديث را ذيل همين آيه، در تفسير خود 4 از حافظ ابو بكر بزاز از ابوسعيد خدرى نقل كرده، مىگويد: پيغمبر فدك را در زمان حيات خود به فاطمه(عليها السلام) بخشيد ولى چون از يك سو با گفته ابوبكر (كه مىگويد: فدك جزو بيت المال مسلمين است و از اين جهت آن را تصرف