165
خيبر امروز
فلات خيبر در ارتفاع 2800 پا از سطح دريا و در 160 كيلومترى شمال مدينه واقع است. 1 دهستان خيبر در وادى زيديه قرار گرفته و يك قلعه قديمى - كه حصن ناميده مىشود - در آن موجود است و چشمههاى آب بسيار دارد.
عدد نفوس سكنه خيبر بالغ بر سه هزار تن مىباشد و چون منطقه مالاريايى است و از لحاظ بهداشتى چندان قابل سكونت نيست، اعراب توقّف و سكونت در اين منطقه را دوست نمىدارند 2 مذهب ساكنين اين منطقه اسلام است و امور آنها از كارهاى زراعتى اداره مىشود.
از مجموع اين گفتهها روشن شد كه خيبر امروز با خيبرِ ديروز بسيار متفاوت است؛ خيبر ديروز كه مسلمان ها به قصد تسخير آن رفته و بالأخره فاتح شدند، داراى قلعههاى محكم، زمينهاى مرغوب، نخلستان ها و جمعيت انبوه بوده كه اگر مجموع يا بعض آنها به دست مسلمانها مىافتاد به اهميّتشان بسيار افزوده مىشد و سرنوشت ديگرى مىيافتند. گذشته از اينكه سكونت يهود در اين منطقه با اين استحكامات، براى مسلمانها بسيار خطرناك بوده و شايد اگر مسلمانها پيشدستى نمىكردند، يهود بسر وقت آنها مىآمدند. مخصوصاً زمانى به صحّتِ اين نظريه اطمينان حاصل مىشود كه پيمان نظامى يهود خيبر و يهود غطفان را در نظر بگيريم.
به سوى هدف
پيشنهاد جنگ با يهود خيبر، آيا از سوى شخص پيغمبر و بدون مشورت بوده؟ يا شوراى عالى جنگ پس از خاتمه نبرد حديبيه اين طرح را تصويب كردند؟
معلوم نيست. گر چه از قرائنى مىتوان حدس زد كه نقشه جنگ پس از مشاوره طرح شده باشد. در هر صورت اين مسأله مسلّم است كه ارتش اسلام همين كه از حديبيه برگشت، مدتى را در مدينه خستگى گرفت و سپس متوجّه خيبر شد.