164مطرح گرديده است. نصب منجنيق براى فتح دو قلعه وطيح و سلام (آخرين قلعهها و محل ذخيره اموال يهود) و ختم جنگ و بستن پيمان، ماجراى فدك و بخشيدن آن به حضرت فاطمه (عليها السلام)، مباحث پايانى مقاله را تشكيل دادهاند.
خيبر ديروز
خيبر واژهاى است عبرانى. در زبان عبرانى قلعه يا حصار را «خيبر» مىگويند؛ چون آبادانى اين دهستان را چند قلعه محكم يهودىنشين تشكيل مىداده آن را خيبر نام نهادهاند. خيبر كه در 160 كيلومترى مدينه واقع شده، دهستانى است بزرگ و داراى زمينهاى زراعتى و نخلستانهاى بسيار و چشمههاى جارى. 1
هفت قلعه محكم در اين زمينها ساخته بودند كه نامهاى آنها به ترتيب عبارت بود از: «ناعم»، «قموص»، «شق»، «نطاة»، «سلالم»، «وطيح» و «كتيبه» و مجموع زمينها و قلعهها را خيبر مىگفتهاند. 2
درباره نام و تعداد قلعهها نيز ميان مورّخان اختلاف است؛ چنانچه يعقوبى عدد قلعهها را شش و نامهاى آنها را به ترتيب ذيل آورده است: «سلالم»، «قموص»، «نطاة»، «قصاره»، «شن» و «مربطه» 3 جمعيت ساكن در خيبر ديروز، به طور دقيق معلوم نيست. بنا به گفته يعقوبى بيست هزار مرد جنگجو در تمام قلعهها مىزيستهاند. 4 در صورتى كه صاحب «سيرة الحلبية» عده اهالى را ده هزار تن نوشته است 5 و از اينجا مىتوان پىبرد كه نظر هيچيك از اين دو مورّخ، با تعداد حقيقى سكنه خيبر مطابق نيست، بلكه فقط مىخواستهاند اكثريت دشمن را در مقابل سپاهيان اسلام نمايش دهند و الّا معلوم است كه هيچگاه نمىشود ده هزار را با بيست هزار اشتباه كرد.
از لحاظ سياسى، يك نفر بر تمام سكنه هفت يا شش قلعه خيبر ديروز حكومت مىكرد و مجموعاً پيرو فرمان رييس قلعه قموص بودهاند.
مذهب ساكنين خيبرِ ديروز، يهودى و بسيار در دين خود ثابت و متعصّب بودند.