158دسته دوم، كه محل آن را در مسير خروجى مدينه به شام مىدانند، روايت بخارى است از سفيان از زهرى از سائببن يزيد كه گفت: به ياد مىآورم كه همراه بچهها به ثنيّةالوداع رفتيم تا پيامبر خدا(ص) را كه از تبوك بر مىگشت، ببينيم. 1
ابن قيّم هم كسانى را كه مىگويند ثنيّةالوداع در مسير خروجى مدينه به مكه است، متهم به وهم كرده، مىگويد: روشن است كه ثنيات الوداع در سمت راه شام است و كسى كه از مكه به مدينه مىآيد آن را نمىبيند و از آن عبور نمىكند مگر كسى كه از مسير شام مىآيد. 2
فيروز آبادى ميان دو نظر را جمع كرده، مىگويد: هر دو جا را ثنيّةالوداع مىگويند. 3
عبدالقدوس انصارى هم با ملاحظه معناى آن، كه وداع با مسافران است، صدق آن را بر هر دو مورد روا شمرده است. 4
يك نظر شگفت هم اين است كه گفته مىشود وقتى حضرت در هجرت از مكه به مدينه، به قبا رسيد، روى شتر نشسته، وارد مدينه شد و از بنىساعده گذشت كه جاىشان نزديك همين ثنيةالوداع شامى بوده و بنابراين، حتى در جريان هجرت هم باز به ثنيةالوداع شامى رسيده و از آنجا به محل (بعدى) مسجد آمده است. اين راى سمهودى است. 5 ابن حجر عكس اين حرف را گفته است. 6
جاى ثنية الوداع امروزه كجاست؟
اگر ثنيةالوداع در شمال - مسير شام - باشد، طبعاً وسط مدينه فعلى در ابتداى خيابان ابوبكر (كه نام قبلىاش سلطانه بود) قرار گرفته است. دست راست اين خيابان درست در محلى كه از تونل مناخه خارج مىشويد سمت چپ شما در حال حاضر كوه سلع است و دست راست شما ابتداى «طريق العيون» كه به جبل الرايه مىرسد. 7 اما اگر ثنيةالوداع را در جنوب - سمت قبا - بدانيم گفته شده محل آن در جايى است كه