132
«كان دائم البشر، سهل الخلق، لين الجانب، ليس بفظ... قد ترك نفسه من ثلاث المراء و الإكثار و ما لا يعنيه».
«كسانى را كه به مجلسشان شرفياب مىشدند، با چهرهاى گشاده، برخوردى نيكو، خلقى نرم و به دور از خشونت مىپذيرفتند. در هنگام مذاكره با مردم و طالبان حقيقت، زيادهگويى نمىكردند و از سخنان بيهوده دور بودند و جدال و مراء به كار نمىبستند.» 1 اين سنت پيامبر(ص) و پرهيز آن بزرگوار از مراء و جدال و تأكيد به دورى از آن در احاديث نبوى، سبب شد كه گروهى گمان كنند بحث در مورد مسائل اعتقادى با مخالفان مطلقاً صحيح نيست و مورد رضايت پيامبر نمىباشد، لذا امام صادق(ع) در اين زمينه به روشنگرى پرداخته و منهى بودن جدال در دين را، كه يكى از يارانشان به رسول اسلام نسبت مىداد، نادرست دانسته و فرمودند: «آنچه كه نهى گرديده، جدال غير احسن است. 2 و جدال احسن كه در قرآن نيز به آن اشاره شده، چگونه حرام است و حال آنكه پروردگار در ردّ ادعاى اهل كتاب در اينكه به غير از ايشان كسى وارد بهشت نخواهد شد، مجادله كرده و مىفرمايد: ( وَ قٰالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰارىٰ تِلْكَ أَمٰانِيُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ ). 3
«آنان گفتند: (هيچ كس جز يهود يا نصارى، هرگز داخل بهشت نخواهد شد (اين آرزوى آنهاست! بگو: (اگر راست مىگوييد، دليل خود را (بر اين موضوع) بياوريد!) .»
علماى اخلاق، مراء را ايراد و اشكال در كلام و استدلال خصم دانستهاند كه براى تحقير و اهانت و اظهار برترى و اثبات هوشمندى و نه براى اثبات حق، ابراز مىگردد و جدال به مرائى گويند كه به اظهار مسائل اعتقادى مربوط مىگيرد. 4 طبيعى است چنانچه غرض از جدال ارشاد و هدايت باشد، مذموم نيست و از سوى قرآن به جدال احسن نامگذارى شده است.