413تشابه اسمى، مدفن زبيده دختر هارون جوينى و همسر ظهيرالدين محمد بن حسن حنبلى صرصرى، دانستهاند. 1
اما براساس ديدگاهى كه محمد سعيد راوى، مطرح كرده است 2 و پس از وى، مصطفى جواد و ساير پژوهشگران عراقى، آن را پذيرفتهاند، 3 صاحب اين مقبره، زمرد خاتون، مادر خليفه عباسى، الناصر لدين الله است كه در سال 599ه .ق، درگذشت و در آرامگاه خود، نزديك قبر معروف كرخى، به خاك سپرده شد. 4
كنار او در اين مقبره، شخصيتهاى ديگرى نيز دفن شدهاند كه از آن جمله، مىتوان به بنفشه، دختر عبدالله (متوفاى 598ه .ق)، كنيز خليفه عباسى المستضيء 5 و نيز ابوالحسن على، ملقب به «ملك المعظم» (متوفاى 612ه .ق)، وليعهد الناصر عباسى 6 اشاره كرد.
گفتنى است زمرد خاتون، كنار مقبره خود، مسجد و مدرسهاى نيز بنا كرده بود كه ساختمان آن، به مرور زمان، به ويرانه تبديل شد. در دوره عثمانى، سليمان پاشا، والى بغداد، مصالح و بخشهاى باقىمانده از بناى ويرانه مسجد را در ساختن ديوار شهر بغداد، استفاده كرد و بدين ترتيب، از مجموعه معمارى زمرد خاتون، تنها مقبره وى باقى ماند.
مقبره زمرد خاتون، از آجر ساخته شده و بناى آن هشت ضلعى به ارتفاع 9/5 متر است كه بر آن، گنبد مضرّس زيبايى به ارتفاع 13/30 متر به چشم مىخورد. اين گنبد، از نمونههاى برجسته گنبدهاى مضرس، به شمار مىآيد.