352داد. اين فريضه بزرگ، داراى مسايل فقهى بسيارى است كه لحظه به لحظه مورد نياز حجاج است تا با عمل به آن، مناسك حج را به‌طور صحيح انجام دهند و آن‌گونه كه پيامبر خدا تعليم داد، اين وظيفه بزرگ الهى را براى جلب رضايت حق به اتمام رسانند؛ چنان‌كه قرآن كريم فرمود: (وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلّٰهِ). (بقره: 196)
احكام و اعمال حج داراى ابعاد گوناگونى است؛ همچون گفتن لبيك، پوشيدن لباس احرام، خوددارى از انجام محرّمات احرام و ماندن در عرفات و مشعر و منا، طواف پيرامون خانه خدا، انجام نماز طواف، حركت ميان صفا و مروه و هروله در آن، رمى‌جمرات، قربانى، كوتاه‌كردن مو و ناخن (تقصير) يا تراشيدن سر (حلق).
زيارت بيت‌الله الحرام، علاوه بر امور عبادى گوناگون، داراى ابعاد مختلف اجتماعى، سياسى، اقتصادى، تربيتى، پزشكى، بهداشتى و... نيز مى‌باشد و اين ابعاد مختلف، از جهاتى مرتبط به يكديگرند؛ از جمله اين ارتباطات، ارتباط احكام فقهى حج با امور پزشكى و بهداشتى است كه اين ارتباط به دو بخش عمده تقسيم مى‌شود:
- بخش نخست، احكام فقهى حج، صرف‌نظر از عوارض خارجى آن است كه اين بخش هم از دو جهت جاى بحث دارد: يكى جنبه اثباتى و آنچه تأكيدكننده بهداشت و مسايل پزشكى در حج است؛ و ديگرى، احكامى كه ابتدا از آن برداشت عدم سازگارى با بهداشت و امور پزشكى مى‌شود.
- بخش دوم، مسايلى است كه به‌واسطه عوارض خارجى اتفاق مى‌افتد و موجب اشكال و زحمت در انجام اعمال مى‌شود.
بخش نخست: احكام فقهى حج، صرف‌نظر از عوارض خارجى آن
ناحيه اول: جنبه اثباتى و تأكيدكننده بهداشت در حج
آنچه تأكيدكننده بهداشت و مسايل پزشكى در حج است و داراى مستحبات و واجباتى است؛ عبارتند از: