300از اين‌رو، با طرح برخى از شاخصه‌هاى مدارا در گرايش فقهى رايج، به بيان ديدگاه‌هاى حضرت امام خمينى(قدس سره) پرداخته، تفاوت‌هاى دو گرايش فقهى را آشكار مى‌سازيم:
1. مدارا و خوف ضرر
واژه «تقيه» در اصل از «وقايه» مأخوذ است كه به معناى «صيانت و نگهدارى» است. عالم محقق مير سيدشريف جرجانى (م 816 ه .ق)، تقيه و تقاء را به «پرهيز كردن» ترجمه كرده است 1 و در «لسان التنزيل» (تأليف قرن چهارم يا قرن پنجم) نيز «پرهيزگارى» برابر آن نهاده شده است. 2 در «جواهر القرآن»، كه از تأليفات قرن هفتم هجرى است، به همان معناى پرهيزگارى آمده است 3 و در «فرهنگ‌نامه قرآنى» كه بر اساس 142 نسخه خطى كهن، استخراج و تنظيم شده است، «تقاه» به پرهيزيدن، پرهيزكردن و رهايى جستن ترجمه شده است. 4 ولى فقها در بحث‌هاى فقهى خود، «قيد» خاصى را در مفهوم تقيه اخذ كرده‌اند و سپس برمبناى اين قيد، بحث‌هاى فقهى خويش را بنا نهاده‌اند؛ مثلاً شيخ انصارى تحفظ از «ضرر ديگرى» را در مفهوم تقيه دخيل دانسته و آن را چنين تفسير كرده است: «المراد هنا التحفظ عن ضرر الغير بموافقته في قول أو فعل مخالف للحق». 5
برخى ديگر از فقيهان «التحفظ عن الضرر» را معناى آن دانسته‌اند. 6 با توجه به اين برداشت مفهومى و تفسير لغوى، فقها معمولاً تقيه را به «موارد ضرر» اختصاص داده و بدان محدود كرده‌اند.
حضرت امام خمينى، هرچند در رساله تقيه خويش اين موضوع را از ديد واژه‌شناسى مطرح نساخته‌اند، در تقسيم تقيه به «خوفيه» و «مداراتيه» چنان مشى كرده‌اند كه در مَقْسم (تقيه) چنين قيدى را ملحوظ نديده‌اند؛ زيرا اين قيد را تنها مربوط به يك قسم تقيه (تقيه خوفيه) تلقى نموده‌اند. در تقيه خوفى «ترس و واهمه» از «ضرر ديدن» جان يا مال و يا آسيب ديدن حوزه اسلام مطرح است، درحالى‌كه در تقيه