297
حَدْ و حكمت مدارا (تأملى در خصائص نگرش فقهى حضرت امام خمينى درباره «مدارا با عامه»)
محمد سروش محلاتى
ميقات حج، شماره 30، زمستان 1378ه .ش
يكى از اقسام تقيه، مدارا كردن با فرقه‌هاى اسلامى است كه «تقيه مداراتى» ناميده مى‌شود. نوشتار حاضر درباره اين مسئله به نگارش درآمده است. نويسنده، در اين مقاله تلاش كرده است تا ويژگى‌هاى انديشه امام(رحمه الله) را درباره تقيه مداراتى ارائه كند و ضمن مقايسه با برخى آرا و نظريات ديگر، تفاوت و برجستگى آن را آشكار سازد. مباحث مقاله در چند محور ارائه شده است. شاخصه‌هاى مدارا در دو گرايش فقهى عنوان محور نخست مقاله است. فقهاى شيعه درباره مدارا با عامه نگرش يكسانى ندارند. آنان نظريات متفاوتى درباره اين موضوع ارائه داده‌اند. نگارنده محترم در اين بخش از مقاله با طرح برخى از شاخصه‌هاى مدارا در گرايش فقهى رايج و بيان ديدگاه‌هاى حضرت امام(رحمه الله) به تفاوت‌هاى آن دو پرداخته است. بخش دوم نوشتار به مدارا و حيله رفتارى اختصاص يافته است. در اين بخش نويسنده با بيان لزوم اعمال حيله در صورت امكان بنابر نظر برخى فقها، برخى از حيله‌هايى كه در كلام فقها مطرح شده است، از جمله جماعت صورى را مورد بررسى قرار داده و با نظريات امام (رحمه الله) مقايسه كرده است. نگرش مجدد، عنوان محور پايانى مقاله است. در اين بخش نكاتى درباره عدم رواج تقيه مداراتى در ميان شيعيان مطرح شده است.