291تفصيل مى‌دهند، مى‌فرمايد:
بله، حج با وقوف در روز هشتم از باب اعتماد بر حكم حاكم اهل سنت، مصداق اتيان فعل ناقص تقيه‌اى است و همچنين است افطار پيش از غروب... و از اينجا مجزى بودن حج در صورتى كه با اهل سنت وقوف شود و اين وقوف در روز نهم نباشد، روشن مى‌شود و در اين مطلب فرقى ميان اينكه علم به مخالفت با واقع باشد و يا شك، وجود ندارد. 1
البته ايشان پس از اين، تفصيلى دارند ميان اينكه حج در همان سال استطاعت باشد و يا پس از آن، و جوابى از اين اشكال مى‌دهند. افزون بر تمام اينها، روايت ابى‌الجارود بر اين مطلب دلالت دارد. او مى‌گويد:
سألتُ أباجعفر(ع) انّا شكلنا في سنة في عام من تلك الأعوام في الاضحى فلمّا دخلت على أبي‌جعفر(ع) وكان بعض أصحابنا يُضحي فقال الفطر يوم يفطر النّاس والاضحى يوم يُضحي النّاس والصوم يوم يصوم النّاس. 2
در يكى از سال‌ها نسبت به عيد قربان شك كرديم. چون به امام صادق(ع) برخورديم، برخى از ياران را ديديم كه عيد گرفته‌اند. پس حضرت فرمود: «عيد فطر روزى است كه مردم (اهل سنت) عيد مى‌گيرند و عيد قربان روزى است كه مردم عيد مى‌گيرند و روزه روزى است كه مردم روزه مى‌گيرند».
دلالت حديث بر ثبوت موضوعات با تقيه روشن است. اشكال در سند حديث است كه راوى ابن جارود است و عقيده‌اش فاسد است. البته شيخ مفيد او را توثبق كرده است.
9. گستره آثار تقيه مداراتى
مطلب ديگرى كه شايسته است به‌گونه مختصر مورد توجه قرار گيرد اين است كه آيا تقيه مداراتى و يا غير مداراتى كه موجب جايگزينى عمل تقيه‌اى به جاى مأمور به اولى واقعى مى‌شود، در تمامِ آثار است يا نه.