535. در حديث ديگرى در فقه الرضا، درباره چگونگى رمى جمره عقبه چنين آمده است:

«وَ تَرْمِي مِنْ قِبَلِ وَجْهِهَا وَ لا تَرْمِهَا مِنْ أَعْلاهَا...» ¹؛ «آن را از طرف مقابل رمى كن، و از طرف بالاى جمره رمى مكن!»

اگر جمره به معناى ستون باشد، معنا ندارد كسى روى آن برود و آن را رمى كند. بلكه به قرينه اينكه مى‌گويد «از روبه‌رو رمى كن، نه از بالا»، مفهومش اين است كه اين قطعه زمين، همان‌گونه كه گفتيم، در يك سراشيبى بوده و مستحب اين است كه از طرف پايين آن را رمى كنند نه از بالا؛ همان‌گونه كه از فعل پيامبر(ص) نقل شده است.

پرسش: آيا ممكن است منظور اين باشد كه قسمت بالاى ستون را نزن، بلكه پايين آن را رمى كن؟

پاسخ: اولاً اگر منظور اين بود، بايد تعبير چنين باشد: «و لا ترم أعلاها»، نه «و لا ترم من أعلاها» (دقت فرماييد).

ثانياً: تقابل در ميان «ترمي من قبل وجهها» و «وَ لا تَرْمِهَا مِنْ أَعْلاهَا» دليل آشكارى است بر اينكه منظور آن، قطعه زمينى بوده كه از يك طرف پايين بوده و از طرف ديگر بالا؛ يعنى از طرف پايين (از طرف وادى) رمى كن، نه از طرف بلندى. و فقه‌الرضا، خواه حديث باشد، خواه فتوا، شاهد خوبى بر اين مدعاست.

6. در كتاب «دعائم الاسلام» از امام صادق(ع) شبيه به همين معنا آمده كه فرمود:

«وَ تَرْمِي مِنْ أَعْلَي الْوَادِي ... وَ تَجْعَلُ الْجَمَرَةَ عَنْ يَمِينِكَ»؛ «از قسمت بلند دره رمى كنيد و از بالاى جمره رمى نكنيد». ²

اين تعبير نيز نشان مى‌دهد كه جمره، همان قطعه زمين است كه يك طرف آن بلندتر بوده، و در اين روايت نهى شده است كه از آن طرف رمى كنند. وگرنه كسى براى رمى روى ستون نمى‌ايستد.

7. در سنن بيهقى، از عبدالله بن يزيد نقل مى‌كند و مى‌گويد: با عبدالله‌بن مسعود بودم، هنگامى كه به جمره عقبه رسيد، از سمت پايين آن را رمى كرد، به او گفتم: