180نمى‌تواند باشد؛ بلكه اگر نيازمندانى در آن روز و در آن سرزمين پيدا نشوند، بايد آن را به مناطق ديگر حمل كنند و به مصرف برسانند. ¹

- در تفسير احسن الحديث هم آمده است: ظهور (فكلوا و اطعموا...) حاكى است كه خوردن و اطعام گوشت قربانى، واجب است. ²

فلسفه قربانى

چنانكه پيش‌تر گفتيم، ديدگاهى بر اين باور است كه «قربانى در حج تمتع براى خوردن و اطعام تشريع نشده، بلكه نفس كشتن آن، به قصد يكى از اعمال حج و به عنوان شعائر الهى، واجب گرديده است ... بايد دقت شود كه پاره‌اى از شبهات، موجب نشود عظمت، احترام و بهاى اين شعائر الهى ضايع، كم‌رنگ و بى‌ارزش تلقى [شود]. ³ شبهه اسراف و تبذير نيز بى‌وجه است؛ زيرا قربانى در آنجا براى اكل و اطعام جعل نشده، تا اگر مصرف نشد، اسراف شود... اصل كشتن قربانى است»! ⁴

به عبارت ديگر: «قربانى دائرمدار حكمت آن نيست و حتى تعظيم شعائر الهى در قربانى، بستگى به برآوردن نياز تهى‌دستان ندارد. بلكه مسائل و اسرار ديگرى وجود دارد كه ما به پاره‌اى از آنها آگاهى داريم؛ از جمله: برگزار كردن با شكوه و عظمت مناسك حج در روزهاى مشخص و در مكان‌هاى ويژه، سر بريدن و نحر كردن هزاران دام براى رضاى دوست، گذشتن از مال دنيا در راه او و خودسازى و پالايش درون»! ⁵

در مقابل، ديدگاه ديگرى اين باور را نادرست خوانده و بر آن به ديده ترديد نگريسته است. شهيد مطهرى از نخستين كسانى است كه وقتى با مسئله وضعيت نابسامان قربانى در منا روبه‌رو مى‌شود، اين پرسش در ذهنش پديد مى‌آيد كه آيا قربانى رمز چه كارى است؟ فقط به خاطر كمك به اهل حرم است كه مى‌فرمايد: (وَ أَطْعِمُوا الْبٰائِسَ الْفَقِيرَ)، يا (وَ أَطْعِمُوا الْقٰانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ...)، يا رمز كشتن نفس حيوانى است، يا چيز ديگر؟» ⁶