146
قربانى، محل و مصرف آن
اصل وجوب ذبح قربانى در حج تمتع، از مسائل مسلم در فقه شيعه و مورد اتفاق همه فقيهان است. قرآن كريم و نيز روايات متعدد، به صراحت بر وجوب آن دلالت دارد. خداى متعال مىفرمايد: (فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ) (بقره:196).
لازم به ذكر است كه ما در اين مقال، در پى اثبات اصل وجوب قربانى نيستيم. بلكه بر آنيم با استفاده از منابع معتبر دينى، درباره «مكان و كيفيت مصرف آن» مطالبى را تقديم كنيم.
مكان قربانى
فقيهانى چند، تنها به ذكر منا به عنوان مكان ذبح اكتفا كرده و در اينباره كه «آيا در غير منا نيز مىتوان ذبح كرد يا نه» سخنى نگفتهاند:
- مرحوم شيخ صدوق در اعمال منا مىنويسد: «ثُمَّ امْضِ إلى منا ... ثمَّ اشترِ هديكَ...». 1
- شيخ مفيد مىنويسد: «إذا طَلَتِ الشَّمّ فَليفضِ مِنها إلى منا ... ثمَّ يشتري هديه...». 2
- ابوالصلاح حلبى مىنويسد: «ثمَّ يرجع إلى منا فيشتري هدياً لمتعته إن كان متمتعاً». 3
گروهى ديگر از فقيهان تصريح كردهاند كه ذبح واجب براى حج تمتع، در غير منا جايز نيست و اولين فقيهى كه به اين مطلب تصريح نموده، مرحوم شيخ طوسى است؛ آن فرزانه جاويد چنين فرموده است: «الهدي واجب على المتمتع بالعُمرة إلى الحج ... ولا يجوز أن يذبحَ الهدي الواجب في الحج إلّا بمنى». 4
پس از مرحوم شيخ، ابن ادريس(رحمه الله) به اين مطلب تصريح كرده، مىنويسد: «ولا يجوزُ أن يذبح الهدي الواجب إلّا بمنى يومَ النحرِ أو بعده، فإن ذبح بمكّة أو بغير منا لم يجزه». 5
ادله وجوب ذبح در منا
مهمترين دليل وجوب ذبح در منا، روايات رسيده از پيامبر(ص) و امامان معصوم(عليهم السلام) است. لازم است ابتدا روايات را نقل كرده و از نظر سند و دلالت مورد دقت قرار دهيم