198
ب) ربوبيت و مالكيت تكوينى
راز دستيابى به حد صحيح آزادى، توجه به مسئوليتى است كه انسان نسبت به هدف خلقت و عوامل وجودى خود بر عهده دارد.
انسان نسبت به همه كسانى كه به نوعى بر شخص و شئون وجودى او سلطه دارند، مسئول است؛ ازاينرو در برابر آنان بهطور مطلق آزاد نيست و آنان كموبيش مىتوانند، او را امرونهى كنند؛ اما كسانى كه چنين عليتى به او ندارند، حق ندارند كه به او فرمان دهند.
خداى متعال نسبت به انسان، ربوبيت و مالكيت تكوينى دارد، در نتيجه انسان به هيچچيز حق اصيل ندارد و طبعاً همه تصرفاتش در اشياى عالم مشروط به اذن و اجازه خداوند متعال است؛ يعنى او حق دارد بر انسان فرمان براند و چگونگى تصرفات او را تعيين كند؛ يعنى اگر كسى اذن فرمانروايى دارد، او صاحب حكومت بر آدميان مىشود.
ج) قانون
در اعلاميه جهانى حقوق بشر حد ديگر آزادى، قانون بشرى است؛ اين اعلاميه، قانونى را معتبر مىانگارد كه موافق با خواستههاى نفسانى انسان باشد، و منشأ اعتبار قانون را آرا و اميال مردم مىداند. اما اسلام قانونى را معتبر مىداند كه مطابق با مصالح واقعى انسانها باشد. 1
حد آزادى را كسى مىداند و مىشناسد و مىتواند بهطور صحيح آن را بيان كند كه انسان را آفريده است. آنكس كه آزادى را - همانند همه نعمتهاى ديگر- به انسان عطا كرده است، مىتواند حد استفاده از آن را نيز تعريف كند.
در يك كلام، از ديدگاه اسلام حد آزادى و خط قرمز آن، احكام و موازين اسلام است؛ زيرا اين موازين كه خداى عالم به حقايق و عادل مطلق آن را صادر كرده، عين عدالت است.