84مفهوم زيارت را پسِ يكديگر، روشن خواهم ساخت، و مرحله به مرحله، همچنين در پايان، تحت عنوان «نتيجۀ پژوهش»، از نظرِ به دست آمده ياد خواهم كرد، اما نخست بايد گفت: زيارت، عملى ديدارى است كه بين زيارت كننده (زاير) و زيارت شونده (مزور) رخ مى‌دهد، اما نه از نوع عيادت؛ عيادت، ديدن تن درست از رنجورى است كه ناخوش و دردزده در بستر افتاده است، ولى زيارت، ديدن دردمندِ دلخستۀ آزردۀ آرزومند از شىء و جا و وجود متعالى و تن ¹ و جان راست و درستى است كه در گشايش گِره‌هاى خواهش، كارگر است.

هدف در عيادت، تقويت روح طرف مقابل و رساندن او به سلامتى است، اما در زيارت، مقصودْ بيشتر، تقويت روح زيارت كننده، واسطۀ زيارت شونده و بازشدن گِره‌ها و رسيدن به خواسته‌ها توسط اوست. زيارت، تأثيرپذيرى، و عيادت، تأثيرگذارى است.

زيارت، واقعيت اصيل

«زيارت از جمله حقايق ارزشمند و حياتى است». ² «زيارت، واقعيتى اصيل است». ³

واقعيت اصيل است، يعنى زنده و عينى است و با موضوعى زنده و واقعى سروكار دارد و نيز با آثار عينى، رو در رو در خواهش‌ها و آرزوهاى زاير، كارگر است؛ به ديگر بيان: هرچند بر آن خرافه بسته‌اند، ولى امرى جعلى و با اساس خرافى نيست، موضوع و آثار خيالى و ذهنى و سرگرم كننده ندارد. از اين رو، نوشته‌اند: «ارتباط و پيوند با مزور، حقيقى و عينى است و اساساً از آن جهت كه اين پيوندِ زاير با مزور، حقيقى، عينى، زنده و مؤثر است، لزوماً طرفين اين پيوند كه زاير و مزور هستند نيز بايد حى و زنده باشند، وگرنه نمى‌شود كه رابطۀ بين دو شىء نا؟ پايدار، زنده و منشأ اثر باشد و طرفين يا يكى از دو طرف موهوم يا معدوم و فانى باشد؛ از اين جهت زيارت در واقع