577جز از اين راه حاصل نمى‌شود: «فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ»؛ ¹ پس بعد از حق، چيزى جز گمراهى نيست.

زيارت، تفسير اين ارتباط و تبيين آن اتصال است. همان‌طور كه ايجاد و تحكيم اين رابطه، موجب خردمندى در دنياست: «إِنَّمٰا يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبٰابِ»، ² سبب نيكبختى در آخرت نيز هست. «لَهُمْ عُقْبَى الدّٰارِ».

بنابر اين زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام ، آثارى را به دنبال دارد كه اعم از آثار دنيوى و اخروى است. گر چه بيان كردن آن همه عظمت از آثار زيارت، كارى بس عظيم و دشوار است و از عهدۀ اين نوشتار خارج است؛ اما با همۀ اينها با عنايت و الطاف الهى براى تبرك، به چندى از آنها اشاره مى‌كنيم.

حضور در كنار قبور اولياى الهى و بندگان صالح خداوند متعال، انسان را به ياد ارزش‌ها و اصالت‌ها و فضيلت‌ها و تعليماتى مى‌اندازد كه اين بندگان شايستۀ الهى، همواره منادى آن بوده‌اند.

1. اداى حقوق اولياى الهى: بى ترديد اولياى الهى كه با رنج و زحمت فراوان و همچنين با خون‌هايى كه نثار مكتب اسلام كردند، حقوقى خاص بر گردن ما (كه خود را پيروان و دوستان ايشان مى‌خوانيم) دارند كه بخشى از اين حقوق، مقتضى زيارت ايشان بعد از فوتشان است. چنانچه امام رضا عليه السلام مى‌فرمايند: «همانا براى هر امامى، عهدى بر گردن اوليا و دوستان اوست و از تمام وفاى به عهد و حسن اداى آن، زيارت قبور آنهاست. ³

2. دعا براى اولياى الهى: اين سلوك، يكى از روش‌هاى بلند اخلاقى است كه بر حفظ كرامت اولياى الهى، حتى بعد از وفاتش دلالت دارد. علاوه بر آن روحيۀ محبت، دوستى و اداى حقوق آنها را نيز زنده مى‌كند. چنانچه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: شما را از زيارت