91متعدى شدن آن با إِلىٰ نشان مى‌دهد معناى سير در آن لحاظ شده است. ¹ همچنين جمله فَمُلاٰقِيهِ عطف بر كلمه كٰادِحٌ است و اين عطف بيان مى‌كند كه هدف نهايى سير و سعى، خداى سبحان است. ازآن‌رو كه داراى ربوبيت است؛ يعنى انسان بدان جهت كه عبدى مربوب و مملوك و مدبَّر است، دائماً در حال سعى و تلاش و رفتن به سوى خداى تعالى است. ²

طبيعى است كه اين سير و حركت و تلاش با مردن به پايان نرسد، بلكه بعد از آن هم در احوالات مختلف ادامه يابد؛ ³ زيرا به مقتضاى آيه ياد شده و همچنين آيه كريمه وَ أَنَّ إِلىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهىٰ ؛ «انتهاى سير انسان قرب به ساحت مقدس بارى تعالى خواهد بود» (نجم: 42) و معلوم است كه قرب او هم بى‌انتهاست؛ چون براى تجليات او نهايتى نيست. ⁴

البته مراد از طريقى كه آدمى به سوى پروردگار مى‌پيمايد، همان نفس اوست و اين طريق مانند راه‌هاى ديگر اختيارى نيست. بلكه طريقى است