87خواهد بود ما فوق آنچه دست علم بشر بدان مى‌رسد. ¹ نتيجه اينكه خداى متعال اهل بهشت را از كمالاتى بهره‌مند خواهد كرد كه عقل آنان به آن كمالات دسترسى ندارد و مراد از تكامل مورد بحث نيز جز همين بهره‌مندى از كمالات معنوى نيست. ²

چنان‌كه معناى ياد شده از آيه شريفه لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنىٰ وَ زِيٰادَةٌ ؛ ³ «كسانى كه نيكى كنند در پاداش خود همان نيكى را با زياده‌اى خواهند داشت»، قابل استفاده است؛ زيرا اگر منظور از كلمه «حسنى» در جمله «لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا» عاقبت حسنى باشد و در معقولات چيزى مافوق حسنى نباشد، در اين صورت كلمه «زيادة» زائد بر آن حدى خواهد بود كه عقل بشر مى‌تواند تصور كند؛ آن وقت معنا چنين مى‌شود: براى كسانى كه نيكى مى‌كنند، عاقبت حسنى خواهد بود، به اضافه فضلى از ناحيه خداى تعالى كه عقل بشر از درك آن عاجز است ⁴ و فضل خداى رحمان، همان كمالات معنوى است كه به محسنين عطا مى‌فرمايد و چون فضل او بى‌نهايت است، پس تكامل انسان نيز بى‌نهايت خواهد بود.

اينكه گفته شد فضل خداى رحمان، همان كمالات معنوى است؛ زيرا فرض بر اين است كه عقل بشر، قدرت درك آن را ندارد و اين‌گونه