72
ب) شهيد مطهرى و تكامل برزخى
استاد شهيد مطهرى(قدس سره) علت اينكه تكامل برزخى نمىتواند به شكل حركت و ماده باشد را در اين نكته مىداند كه مشخِّص طبيعت از غير طبيعت، حركت و ماده است، نه ابعاد جسمانى و به همين سبب در عالم مثال، ابعاد جسمانى هست، ولى ماده و حركت نيست. 1
ج) علامه حسن زاده آملى و تكامل برزخى
علامه حسنزاده آملى، ضمن اينكه تكامل برزخى نفس انسانى را از پيچيدهترين مسائل عقلى برشمرده و ورود عقل در اين بحث را به تبع شرايع الهى و مطرح شدن آن از ناحيه شرع مقدس مىداند، 2 نحوه تحقق آن را همانند تجدد امثال مىداند و نه از قبيل حركت جوهرى مادى. وى رابطه حركت جوهرى و تجدد امثال را رابطه حادث به قديم دانسته و مىگويد: «رابطه حركت جوهرى و تجدد امثال، رابطه حادث به قديم است كه وجه الله دائم و باقى است و در عين حال كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ 3 است؛ هرچند شئون او نيز وجه او هستند». 4
اما معناى تجدد امثال چيست؟ استاد مطهرى در تبيين آن مىگويد:
معناى تجدد امثال اين است كه عالم به طورآن به آن، يعنى هر لحظه، فانى شده و بلافاصله موجود مىگردد، نه به نحو حركت و تغيير اتصالى و