138شده و مكلّف اين عبادات در احاديث گاه فرزند است، گاه برادر و... . پيامبر(ص) حج و روزه به نيابت از ميت را به پرداخت قرض از جانب او تشبيه فرموده است. بنابراين چنان‌كه پرداخت دَين ميت توسط هركس (خواه فرزند يا غير فرزند) صحيح است، انجام عبادات براى ميت نيز توسط هركس صحيح است. ¹

ابن‌تيميه سپس درباره معناى صحيح حديث ياد شده مى‌گويد:

و اما معناى صحيح حديث، بر خلاف آنچه ديگران پنداشته‌اند، اين است كه رسول اكرم(ص) مى‌فرمايد با مردن انسان، پرونده اعمال او بسته مى‌شود؛ يعنى امكان انجام عمل توسط خود انسان و دريافت پاداش آن، مگر در سه مورد، ناممكن است. ولى هرگز از حديث استفاده نمى‌شود كه ميت از خيرات ديگران نيز بهره‌مند نخواهد شد. و اينكه دعاى فرزند براى پدر را، هم‌رديف علم مفيد و صدقه پايدار قرار داده، چون فرزند انسان نيز كسب انسان است و هر كار خيرى كه فرزند انجام دهد، مثل اين است كه پدر انجام داده است. ²

گفتار سوم: انواع خيرات تأثيرگذار

خيراتى كه زندگان به قصد اموات انجام مى‌دهند، انواع متعددى دارد: خيراتى كه مانند نماز و روزه جنبه عبادى داشته، و خيراتى كه مانند ديون و صدقات، جنبه مالى دارد و هركدام يا بر ميت واجب بوده و يا