98برداشت مىشود؛ ولى حكم به وجوب در برخى مصاديق، تقيه مداراتى وجيه است.
در بحث تقيه مداراتى بيان شد كه در بازگشت اين نوع از تقيه هم به خوف است؛ ولى نه خوف بر نفس يا مال خود و ديگران، بلكه خوف از تفرقه مسلمين و تضعيف دين اسلام و مذهب شيعه و...؛ 1 چنين خوفى به مراتب از خوف بر نفس مهمتر است. اگر در آن موارد قائل به وجوب شركت يا اقتداى به عامه باشيم، در برخى مصاديق مدارات مانند جايى كه با رفتار ما بالفعل، ضررى به حوزه دين و مذهب وارد مىشود و بين مسلمانان تفرقه و بدبينى و بددلى ايجاد مىشود، شركت در نماز جماعت عامه و اقتدا واجب خواهد بود؛ همانطوركه حضرت امام خمينى خروج حاجيان ايرانى را در وقت نماز از مسجدالحرام منع كرده و حضور در جماعت آنان را لازم شمردند. 2