68ريشه بسيارى از سنتها در ظاهر باقى بود، ليكن شكل آن دستخوش تحريف و چندگونه شده بود. در هر صورت اعتقاد به آنها همچنان وجود داشت و اعراب به آن پايبند بودند و مناسك حج به صورت تحريف شده مرتب انجام مىشد.
در اين نوشتار، پس از بررسى علل تاريخى انحراف از دين و مناسك حج ابراهيمى در عصر جاهليت، به انحرافات موجود در مناسك حج قبل از اسلام و اصلاح آن توسط پيامبر(ص) به صورت اختصار پرداخته مىشود:
علل انحراف اعراب از دين و مناسك حج ابراهيمى
1 .نا آگاهى و جهل به احكام
جهل و ناآگاهى و نبود دانش به فلسفه وجودى احكام و مناسك حج، سبب رخنه عقايد شركآلود در آنان شد:
( وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطٰاناً وَ مٰا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ ). 1
«آنها غير خدا، چيزهايى را مىپرستند كه پروردگار هيچ دليلى براى آنها نازل نكرده است و چيزهايى كه علم و آگاهى به آن ندارند.»
( وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَكٰاءَ الْجِنَّ وَ خَلَقَهُمْ وَ خَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَ بَنٰاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ ). 2
«آنان براى خداوند شريك هايى از جن قرار دادند، در حالى كه آنان خود آفريده خدا هستند و براى خدا پسران و دخترانى به دروغ و از روى جهل ساختند.»
واژه «جاهليت» از ريشه جهل است، ولى از كتب لغت بر مىآيد كه مراد از آن، تنها نادانى نيست، حماقت و سفاهت و بىخردى را نيز در بر مىگيرد. 3 هميشه جهل در مقابل «علم» نيست، بلكه نقطه مقابل «عقل» و «منطق» است. 4 قرآن كريم نيز جاهل را پيوسته به معناى نادان نمىداند و از برخى آيات استفاده مىشود كه هر انسان متكبّر و خود رأى جاهل است. 5