51حضرت موسى و سليمان و ... تمسك به همين آيه فرمودند:

«... إِنَّ آدَمَ وَ نُوحاً حَجَّا وَ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ ... وَ حَجَّ مُوسَى ... إِنَّهُ كَمَا قَالَ اللهِ‌ُ ... وَ قَالَ ( وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرٰاهِيمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمٰاعِيلُ )

وَ قَالَ: ( أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ الْعٰاكِفِينَ ... )». ¹ توضيح آن پيشتر گذشت.

علاوه بر اين آيات، رواياتى هم راجع به حجّ موسى و سليمان و داود و عيسى و ... در كتب روايى نقل شده كه مرحوم كلينى آنها را در فروع كافى با عنوان «حج الأنبياء»، ² جمع‌آورى كرده است.

و از بعض روايات استفاده مى‌شود كه براى مردم جاى سؤال بود كه آيا حج به‌وسيله اسلام تأسيس شد يا قبل از اسلام هم وجود داشت؛ از جمله رواياتى كه زراره از امام باقر(ع) نقل كرده كه از حضرت سؤال كردند: آيا قبل از بعثت پيامبرخدا(ص) حج انجام مى‌گرفت يا نه؟ فرمود: بله. سپس تعبيرى به‌كار برد كه دلالت بر استمرار حج در زمان‌هاى گذشته دارد:

«أَنَّ النَّاسَ قَدْ كَانُوا يَحُجُّونَ». آنگاه فرمود:

«نُخْبِرُكُمْ أَنَّ آدَمَ وَ نُوحاً وَ سُلَيْمَانَ قَدْ حَجُّوا الْبَيْتَ ... وَ لَقَدْ حَجَّهُ مُوسَي(ع)». ³

حج در دوران جاهليت

دسته ديگر از آيات، نه‌تنها دلالت بر وجود حج در زمان جاهيت دارد، بلكه چگونگى بعضى از مناسك حج را نيز بيان كرده است كه آن آيات به شرح زير است:

1. ( وَ مٰا كٰانَ صَلاٰتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلاّٰ مُكٰاءً وَ تَصْدِيَةً .) ⁴

اين آيه ظهور دارد كه نماز و دعاى آنها هنگام انجام حج، به‌صورت سوت كشيدن و كف زدن بوده است.

2. ( ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .) ⁵

اين آيه ناظر به يكى از عادات مشركين مكه در زمان جاهليت است كه وقوف در عرفات را مربوط به كسانى مى‌دانستند كه از خارج مكه براى حج مى‌آمدند، اما قريش و طوايف اطراف حرم و وابستگان قريش، از اين كار معاف بودند، چنان‌كه امام صادق(ع)