30مىناميدهاند. 1 قرآن كريم در سه مورد از صابئين سخن گفته است: سوره بقره آيه 62، سوره مائده آيه 69 و سوره حج آيه 17.
اين آيين در پارهاى موارد، با ديگر آيينها مشترك و در پارهاى موارد متفاوت است.
حج در تمدّن ايران باستان
در تمدن فارس قديم آداب و رسوم و عقايد و انديشههايى وجود داشته كه شرح آن از اين مجال بيرون است و تنها به بخشى كوتاه از آن بسنده مىكنيم و آن آيين زردشتى است كه مشهورترين آيين ايران باستان بوده و در قرن دهم يا ششم قبل از ميلاد مورد توجه ايرانيان بوده و هنوز برخى از پيروان آن در يزدِ ايران و هندوستان به سر مىبرند. پيروان آيين زردشتى تعاليم خود را از پنج كتاب مقدس كه پيامبرشان زردشت آن را وحى خداى يگانه به نام «اهورا مزدا» يعنى خداى نور و آسمان مىداند، گرفتهاند.
يكى از اين كتابهاى مقدس كتاب «الياسنا» مىباشد كه به شعائر و آداب مىپردازد و مىتوانيم از آن چنين برداشت كنيم كه اين آداب و شعائر، شكلى از اشكال حج را به نمايش مىگذارد، از جمله آنهاست زيارتهاى سالانه از معابد در اعياد دينى كه در آن قربانى و نذورات و مراسم و آيينهاى مقدس انجام مىشود.
پيروان آيين زردشت زيارتهاى سالانهاى دارند كه در آن مراسم، آداب ويژه دينى را انجام مىدهند، لباس سفيد مىپوشند و قربانى مىكنند و اين حج به معناى لغوى است.
حج در تمدّن روم
در تمدن روم نيز مراسمى به عنوان حج وجود دارد كه در آن مراسم آداب ويژه دينى تنظيم شده است. آنها ابنيه بزرگ و چهارگوش و مدوّر ساختهاند و براى آنها قربانى و هدايا و نذوراتى را تقديم مىكنند. براى هر يك از اين هياكل، خدايى را نهاده