87

[توصيف شهر بغداد و شط دجله]

بارى، اين شهر بغداد بسيار بزرگ است و شط دجله از وسط بغداد عبور مى‌كند كه شهر در دو سمت دجله واقع است و طرفى كه سمت كاظمين است، او را بغداد كهنه و آن طرف را بغداد نو مى‌نامند. و آب دجله در اين روزها زياد شده است و مقدار تعيين اين آب ممكن نيست و يكى از نهرهاى بزرگ دنيا مى‌باشد و منبع اين آب از سمت قفقاز و ولايت ارمنستان است.

و نهرهاى ديگرى هم در بين راه وصل به اين شط مى‌شود و اين نهر مى‌رود به درياى بصره كه خليج فارس و درياى عمّان و بحرالهند و بحر احمر است. تتمه وصل به يكديگر است، ولى از آب‌هاى خوب و خوشگوار و محلّلى مى‌باشد و كشتى [24] از بصره به بغداد از اين شط مى‌آيد.

و خود شهر بغداد، شهر خوبى است و پرجمعيت و آباد است و از حيث تجارت، مركزيت دارد و مال التجاره از سمت هندوستان به ايران و از سمت ايران به هندوستان و انگلستان از اين شهر عبور مى‌نمايد، ولى طرح عمارات دارالخلافه طهران از بغداد خوشگل‌تر و بهتر وعالى‌تر است، اما درشكه و اتومبل و عرابه شهرى از تهران بيشتر در ميان شهر عبور مى‌كند و اغلب تجار او و متمولين او، فرقه يهوديانند.

و هوايش خيلى گرم است و نسبت به شهريت خودش، نظافت ندارد چندانى و جمعيت در بغداد، غير عرب بر عرب غلبه دارد. از قرار تحقيق چهارصد [و] پنجاه نفر جمعيت دارد، ولى خيلى تعجب دارد: اين شطى كه از بغداد عبور مى‌نمايد، گمان من اين است كه در روى كره، اين طور شط بزرگى از ميان هيچ شهرى عبور نمى‌نمايد؛ ولى با وجود اين مطلب، آب جارى در ميان اين شهر هيچ ديده نشد، و گويا علت اين باشد كه شهر از نهر بلندتر است و آب نمى‌نشيند به خود شهر. و اين شهر پايتخت عراق عرب است.