168فخرى پاشا در چند سال قبل نموده و خيلى قتل و غارت نموده، خراب شده و قبل از جنگ، هفتادهزار نفر عده نفوس اهالى بوده، ولى حاليه، خيلى كمتر از اين ميزان است.
و عمارات خرابى ديروز در بيرون شهر ديده شد كه در زمان جنگ خراب نمودهاند و دالّ بر آبادى سابق شهر مىباشد، ولى حرم حضرت پيغمبر [ص] بسيار بزرگ و با روح است.
[98] بناى حرم و مسجد حضرت پيغمبر، برخلاف ساير حرم[ها] و رواقهاى ساير از مشاهد مشرفه است. حرم و مسجد را يكى نمودهاند؛ فقط حرم و مسجد را كه وصل به ضريح حضرت است، يكصد [و] شصت ستون سنگى در وسط دارد و متجاوز از يكصد ستون سنگى هم در طرفين و روبهروى حرم و اطراف صحن مبارك است.
در واقع خيلى باصفا و ديدنى است و روح انسان تازه مىشود وقتى كه داخل مىشود. و خدّام و زيارتنامهخوان زياد دارد، ولى عده[اى] هستند كه معروفاند به خواجههاى حرم؛ خيلى خوش لباس، به نحو ديگرى است لباسهاى آنها و عمامههاى آنها، و بلندقد و سياهچرده هستند و يك قدرت فوقالعاده دارند نسبت به ديگران.
ديشب را كه رفتم به حرم، ديدم در يك سمت از صحن مبارك، صداى چوب مىآيد؛ رفتم ديدم كسى را انداختهاند خواجههاى 1 حرم، چوب مىزنند. پرسيدم علت را، گفتند: از حرم پيغمبر(ص) دزدى نموده است. از همه حيث منظّم و مرتّب است.
[غربت بقيع]
ولى بقيع در بيرون شهر مدينه واقع است؛ وصل به دروازه شهر است و محصوره است.