80بيشتر روايات مفسره، در مقام بيان مصداق مى‌باشند. شاهد بر اين مطلب عبارت است از اينكه پيش از اين در بحث نظرات فقيهان اهل سنت، به طور تفصيل بيان شد كه مكاتب فقهى اهل سنت، در ارتباط با معناى استطاعت كه در آيه آمده است، از چند جهت اختلاف داشتند؛ از جمله معنا و حد و مرز استطاعت. ¹ اين اختلاف سبب شده كه شيعيان، از حد و مرز استطاعت در آيه پرسش كنند و ائمه(عليهم السلام) براى روشن شدن معناى آيه، مصاديقى از آن را بيان كرده‌اند؛ از جمله آن مصاديق، كسى است كه زاد و راحله داشته باشد.

2. اگر روايات براى استطاعت، غير از معناى عرفى آيه، چيزى را بيان كرده باشند، تأخير بيان از وقت حاجت، لازم مى‌آيد. توضيح اينكه تمامى رواياتى كه آيه استطاعت را به داشتن زاد و راحله تفسير كرده‌اند، از موسى بن جعفر(ع) به بعد است. ²بنابراين، اگر بگوييم استطاعت، شرط وجوب حج است و اين، غير از معناى عرفى و لغوى آيه است، لازم مى‌آيد اين مطلب تا زمان موسى بن جعفر(ع) بيان نشده باشد و اين، تأخير بيان از وقت حاجت است.

3. در برخى از روايات تفسير كننده، از جمله صحيحه احمد بن مسلم ³، صحيحه حلبى ⁴، حديث ابابصير ⁵ و صحيحه معاوية بن عمار ⁶ استطاعت به زاد و راحله تفسير نشده است. اين روايات دلالت دارند در صورتى كه زاد و راحله موجود نباشد و امكان رفتن باشد، حج واجب مى‌شود. برخى ازاين‌روايات، از جمله روايت ابابصير، در ذيل آيه و در تفسير آيه وارد شده است.

در رابطه با مدلول اين روايات و جمع ميان اين دو دسته از روايات، بحث خواهد شد.

علاج تعارض روايات

اختلاف فقها در معناى استطاعت از اينجا برمى‌خيزد كه آيا رواياتى كه استطاعت را به داشتن زاد و راحله تفسير كرده، در مقام بيان مصاديق عرفى استطاعت در آيه است يا