101
استطاعت در نگاه فقيهان
فقيهان شيعه و سنى، براى وجوب حج، شرايط پنجگانه زير را قائل شدهاند:
1. اسلام 1؛
2. بلوغ؛
3. عقل؛
4. آزاد بودن؛
5. استطاعت. 2
اما در مفهوم استطاعت، اختلاف نظر وجود دارد. برخى توان مالى را براى استطاعت بسنده مىدانند. برخى توان بدنى را و گروهى توان مالى و بدنى را يكجا شرط استطاعت مىشمرند. فاضل مقداد در كتاب معروف «كنز العرفان» مىنويسد:
با توجه به اينكه حديث نبوى(ص)، كه استطاعت را داشتن توشه و سوارى (الزاد والراحلة) تفسير مىكند، بنابراين:
- شافعى، تنها توان مالى را شرط استطاعت مىداند. پس مطابق اين ديدگاه، كسى كه از كارافتاده و زمينگير است، ولى توان مالى دارد، حج بر او واجب مىشود و بايد بهجاى خود، كسى را به حج بفرستد.
- مالك، توان جسمى را شرط استطاعت مىداند. برابر ديدگاه او، كسى كه توان راه رفتن و كسب و كار را [حتى به گدايى] 3 در طول مسير حج داشته باشد، حج بر او واجب مىشود.
- ابوحنيفه توان مالى و بدنى را بهطور همزمان شرط استطاعت مىداند. برابر رأى او، كسى كه توشه راه، سوارى، هزينه رفت و آمد به حج و پسانداز لازم براى خود و هزينه خانوادهاش را نداشته باشد، حج بر او واجب نيست.
- شيعه [افزون بر ديدگاه ابوحنيفه]، داشتن سرمايه و امكاناتى كه پس از بازگشت از حج در كسب و كار كسى لازم است، 4 و امنيت راه و داشتن وقت كافى براى رسيدن