100 حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً)

قَالَ: الصِّحَّةُ فِي بَدَنِهِ وَ الْقُدْرَةُ فِي مَالِهِ. ¹

راوى گويد از امام صادق(ع) از تفسير آيه استطاعت حج پرسيده، فرموده است: «سلامتى در جسم و توانايى در مال است».

7. عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(عليهماالسلام)... قَالَ: «وَ حج الْبَيْتِ وَاجِبٌ لِمَنْ (عَلَى مَنِ) اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ هُوَ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَةُ مَعَ صِحَّةِ الْبَدَنِ وَ أَنْ يَكُونَ لِلْإِنْسَانِ مَا يُخَلِّفُهُ عَلَي عِيَالِهِ وَ مَا يَرْجِعُ إِلَيْهِ بَعْدَ حجهِ». ²

امام صادق(ع) فرمود: «رفتن به خانه خدا بر هر كسى كه استطاعت رفتن داشته باشد، واجب است و استطاعت، آن است كه توشه راه، مركب سوارى، تندرستى و مخارج اهل و عيال خود را تا هنگام بازگشت از مكه، داشته باشد».

اينها نمونه رواياتى بود كه از كتاب‌هاى حديثى، در اينجا آورديم. روايات ديگرى هم وجود دارد كه به‌دليل يكسان بودن مضمون آنها و پرهيز از طولانى شدن مطلب، از بيان همگى خوددارى كرديم. چنان‌كه ملاحظه كرديد، چه در قرآن و چه در روايات، مفهوم فقهى استطاعت، داشتن توانايى انجام حج، با تمام امكانات لازم براى سفر به خانه خداست.

همان‌گونه كه براى رفتن به يك سفر و انجام مأموريت، داشتن پول، ابزار كار، وسيله سفر، صحت بدن و تأمين نيازمندى‌ها لازم است و عقل و عرف چنين برنامه‌ريزى را لازمه سفر مى‌شمارد، شرع نيز، عقل و عرف بشرى را همراهى كرده و دريافت آن‌ها را براى عملى شدن اين سفر مهم الهى، پسنديده و امضا كرده است.

اما بديهى است كه امروزه ابزار سفر، زمان سفر، ميزان نقدينگى و... با توجه به شرايط روز و روابط بين‌المللى، به مراتب با گذشته فرق كرده و به روز كردن تكاليف وارده، از ضروريات زمانى و مكانى، در فقه اسلامى، تبعيت خواهد كرد.

اين جستار، پس از بيان ديدگاه برخى از فقيهان جهان تشيع در استطاعت حج، به مفهوم امروزين استطاعت خواهد پرداخت.