42

6. برخى عوامل و شرايط موفقيت در تربيت

الف) تداوم و استمرار

از شرايط موفقيت در تربيت، ثبات قدم، تداوم و استمرار است. با اينكه رشد طبيعى انسان در دوره جوانى به پايان مى‌رسد، رشد اكتسابى او كه تربيت نيز از همان مقوله است، تا آخر زندگى ادامه مى‌يابد. در تربيت، تعطيلى و فراغت معنا ندارد. امام باقر(ع) مى‌فرمايد:

احَبُّ الاَعْمالِ الَى الله عَزَّوَجلَّ مَا داوَمَ عَلَيْهِ العَبْدُ وَاِنْ قَلَّ. ¹

بهترين و محبوب‌ترين اعمال نزد خداوند عزوجل عملى است كه بنده آن را تداوم دهد؛ هرچند اندك باشد.

ب) نظارت

هرقدر چيزى از ارزش بيشترى برخوردار باشد، مراقبت و نظارت بيشتر و دقيق‌ترى لازم دارد. اگر قرآن، جهان را محضر خداوند مى‌داند و اينكه او بر همه امور نهان و آشكار انسان آگاه است ² و همچنين مأموران الهى، همواره انسان را تحت اشراف و نظر دقيق دارند و نيك و بد او را ثبت مى‌كنند، ³ حاكى از ارزش و