282
شخصيت معنوى اسماعيل
مرحوم شيخ مفيد نقل مىكند: چون اسماعيل در ميان هفت فرزند ذكور امام صادق(ع) از نظر سن بزرگترين آنان و از لحاظ لياقت و شايستگى از مقام ارجمندى برخوردار بود و لذا محبت، عنايت، اعزاز و اكرام آن حضرت را بيش از بقيه به سوى خود جلب كرده بود و به همين دو جهت عدهاى از شيعيان امام صادق(ع) فكر مىكردند پس از آن بزرگوار، امامت به وى منتقل خواهد شد ولى او در حال حيات پدر بزرگوارش در عُريض 1 از دنيا رفت و تابوتش بر روى دوش مردم به مدينه منتقل و در كنار بقيع دفن گرديد.
شيخ مفيد مىافزايد: و روايت شده است كه امام صادق(ع) در مرگ اين فرزند جزع و بىتابى زياد مىنمود و به شدت اندوهگين بود؛ به طورى كه در پيشاپيش جنازهاش، با پاى برهنه و بدون عبا حركت مىكرد و به هنگام تشييع دستور داد چندين بار تابوت را بر زمين نهادند و كفن از صورت فرزندش كنار زد و به صورتش تماشا نمود.
منظور آن حضرت از اين عمل اين بود كه مرگ اسماعيل بر همگان معلوم شود و براى كسى در مرگ وى شك و شبههاى باقى نماند و اين فكر كه شايد او امام پس از پدرش باشد، به كلى از ذهنها زدوده شود. از اين رو پس از مرگ اسماعيل- رحمة الله عليه- كسانى كه گمان مىكردند او در آينده به مقام امامت خواهد رسيد، به اشتباه خود پىبردند و از عقيده خويش برگشتند ولى تعداد اندكى از كسانى كه در مناطق دور زندگى مىكردند و رابطه با شخص امام و اصحاب آن حضرت نداشتند، در عقيده خويش مبنى بر زنده بودن اسماعيل و امامت وى بعد از امام صادق(ع) باقى ماندند.
پيدايش مذهب اسماعيليه
شيخ مفيد مىنويسد: پس از شهادت امام صادق(ع) گروهى از همان افراد، راه حقيقت را دريافتند و از عقيده به حيات و امامت اسماعيل منصرف و به امامت حضرت موسى بن جعفر(ع) معتقد گرديدند و در اين عقيده نماند مگر تعدادى اندك و نادر كه