140حكاكى شده كه در مصرع آخر آن، تعمير كننده، محمود خان و تاريخ تعمير 1233ه.ق قيد شده است.
اين بود سه مورد از تعميرات حرم بقيع كه با تاريخ روشن و مشخصّات عاملان آنها، به دست ما رسيده است، ولى بهطور مسلّم تعميرات و اصلاحات به عمل آمده در حرم بقيع، منحصر به موارد ياد شده نبوده، بلكه چنين تعميرات و اصلاحاتى مكرّر، طبق مقتضيات و ايجاب شرايط بدون اين كه تاريخ آنها مشخص و يا در منابع منعكس شود صورت گرفته است. و لذا فرهاد ميرزا پس از بيان سومين تعمير كه به وسيله سلطان محمود به عمل آمده است، مىگويد: و امسال هم تعميرات لازمه آن را به عمل آوردهاند. 1
و نايب الصدر مىگويد: و اين اوقات، جناب امين التّجار؛ حاجى عبدالحسين، در مرّمت موفق شدهاند. 2
به هر حال اين تعميرات، همانند احداث اصل ساختمان گنبد و بارگاه، بر قبور ائمه بقيع(عليهم السلام)، نشانگر اهتمام و توجه تامّ مسلمانان در طول تاريخ به اين حرم شريف مىباشد كه بالطبع توجه خلفا و سلاطين را نيز بر اين جايگاه مقدس و منبع نور و هدايت سوق داده است.
ويژگىها و خصوصيات حرم شريف
در مورد ويژگىها و خصوصيات حرم بقيع، موضوعاتى را مطرح و مورد بررسى قرار مىدهيم:
1. هشت ضلعى بودن حرم بقيع
به طورى كه در گذشته ملاحظه فرموديد، بيشترِ نويسندگان در آثار تاريخى و سياحتنامههاى خود، كه درباره حرم و گنبد و بارگاه ائمه بقيع(عليهم السلام) سخن به ميان آوردهاند، عظمت، ارتفاع، قدمت و استحكام آن را مورد توجه قرار داده و از اين ابعاد به معرفى آن پرداختهاند، ولى مرحوم ميرزا حسن فراهانى 3 كه در سال 3 - 1302ه.ق اين حرم شريف را زيارت نموده، به دو جنبه ديگر آن نيز توجه كرده است. او به شش ضلعى