77اعراب ميان راه، موجب از دست رفتن فرصت حج و درك وقوف عرفه و مشعر مى‌شود، سفر حج را براى چند سال ممنوع كرد. ¹

گفتار دوم: وظيفه ولى فقيه در قبال تعطيلى حج

پس از بيان عوامل تعطيلى حج و پيشينه تاريخى آن، در اين گفتار ابتدا ماهيت وجوب حج تبيين مى‌شود و با اشاره به تكليف حاكم جامعه اسلامى نسبت به ارسال مسلمانان به حج، وظيفه او در قبال تعطيلى حج و عوامل آن بررسى مى‌شود.

1. ماهيت وجوب حج

خداوند تبارك و تعالى حج را بر بندگان خود، براى مصالحى، واجب كرد، آنجا كه مى‌فرمايد: وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ؛ «و براى خدا بر مردم است كه آهنگ خانه [او] كنند؛ آنها كه توانايى رفتن به سوى آن دارند». (آل‌عمران: 97)

البته به باور مشهور فقيهان امامى ² و بسيارى از فقيهان اهل سنت ³ استطاعت با حدود و شرايط خاص، شرط وجوب حَجَّةالاسلام بر مكلفان است. داراى اين شرط، در اصطلاح «مستطيع» ناميده مى‌شود. از پشتوانه‌هاى اين حكم، آيه فوق است كه مسلمانان را در صورت استطاعت، به حج‌گزاردن مكلّف كرده است. در احاديث ⁴ مقصود از استطاعت در اين آيه، استطاعت شرعى دانسته‌شده است. ⁵