37مجادله، نزاع سختتر و شديدتر است. 1 مناظرهها گاه شفاهى و گاه كتبى برگزار مىشد. بيشتر مناظرهها در سدههاى نخستين شفاهى بود. اما در دورههاى پسين، مناظرات كتبى نيز رونق گرفت.
الف) مناظرههاى شفاهى
نخستين مناظرهها در سقيفه نمودار شد. در آن هنگام كه انصار گرد آمدند تا رهبرى مسلمانان را به دست گيرند، اندكى از مهاجران نيز حضور يافتند و با آنان مخالفت كردند و گفتند خليفه بايد از قريش باشد. برخى از انصار براى حل مشكل، پيشنهاد دو خليفه همزمان را دادند. ولى مهاجران نپذيرفتند و زيركانه با يكى از خود بيعت كردند. رقابتهاى خزرجيان با اوسىها نيز به كمك آمد و ماجرا به سود يكى از كانديداهاى مهاجران خاتمه يافت. پيش از آنكه قضيه به اين صورت ختم شود، گفتوگوهاى بسيارى ميان دو طرف رخ داد كه در منابع ثبت است. 2
با مشخص شدن خليفه، نزاع دوسويه انصار و مهاجران پايان يافت، اما به شكل ديگرى ادامه يافت. در اين نزاع در يك سو على بن ابىطالب(ع) و طرفدارانش قرار داشتند و در جناح مقابل، ابوبكر، عمر و حاميانشان. خليفه جديد براى استواركردن خلافتش، ناگزير بود مخالفان