متن کتاب توحید افعالی از نگاه مذهب و فرق اسلامی - جلد 1 - صفحه 30

(5 تا 207)

30نخستين خلقت (حدوثاً)، قدرت انسان بر انتخاب راه را نيز در هر لحظه به خداوند مستند مى‌كنند. قاضى عبدالجبار در تفسير آيه شريفه رَبَّنٰا وَ اجْعَلْنٰا مُسْلِمَيْنِ لَكَ ) ¹، لطف و توفيق الهى در هر لحظه از حيات انسانى را پذيرفته، مى‌گويد: «ان المراد به اللهم الطف لنا ووفق حتي نستسلم لك ونؤمن لك». ²

3. همچنين معتزله، قدرت الهى را مقدم بر قدرت انسان مى‌دانند. قاضى عبدالجبار در پاسخ به شبهه تعارض نظريه قدرت انسان بر اعمال خويش با قضا و تدبير الهى، پس از يادآورى اين نكته كه قدرت انسان، همواره و پيوسته از خداوند سرچشمه مى‌گيرد، به اين نتيجه مى‌رسد كه در صورت تعلق اراده خداوند برخلاف اراده انسان، اراده الهى متعين خواهد بود؛ پس هرآنچه خدا اراده كند، وجود آن واجب خواهد بود؛ چه انسان برخلاف آن قادر باشد يا نباشد. ³

4. شواهد ديگر اينكه معتزله ضمن پذيرش اصل قضا و قدر، لوح محفوظ و علم پيشين الهى، تفسير قضا و قدر به معناى خلق افعال انسان را نادرست مى‌دانند و آن را به علم پيشين و اعلام الهى تفسير مى‌كنند. قاضى عبدالجبار در اين‌باره نيز مى‌گويد: «ان ارادت بالقضاء والقدر الخلق فمعاذ الله من ذلك...و اذا اريد به الأعلام والإخبار فان ذلك يصح

1) . بقره: 128.

2) . شرح الاصول الخمسه، قاضى عبدالجبار معتزلى، ص259. [انتساب اين كتاب به قاضى مشكوك است].

3) . «لانه [العبد] يقدر بقدرة يحدثها الله تعالى و انما يصح أن يفعلها بحسبها فى العدد، و القديم تعالى اذا أراد ضد ما أراده كان فعله بالوجود أولى، كما يجب ذلك لولم يكن قادر سواه، فاذاً كان كل ما أراده تعالى يجب وجوده قدر العبد على خلافه ام لم يقدر عليه، فكيف يفسد التدبير؟». المغنى، قاضى عبدالجبار معتزلى، ج8، ص289.

مشخصات کتاب

توحید افعالی از نگاه مذهب و فرق اسلامیجلد:1نویسنده:ترکاشوند، حسن:پژوهشكده حج و ز يارتناشر:مشعرمحل نشر:تهران - ایرانسال نشر:1394

دریافت فایل ارجاع:

BibTex | Endnote

سایر جلدهای کتاب:

جلد 1