متن کتاب توحید افعالی از نگاه مذهب و فرق اسلامی - جلد 1 - صفحه 126

(5 تا 207)

126اين انديشه، به منظور تسلط بر جامعه، حمايت كرده و در ترويج آن كوشيده‌اند. ¹ در عصر تدوين حديث (قرن دوم) نيز شيوع احاديث قَدَر در بين مسلمانان، موجب گسترش انديشه جبر شده است. ²

از رويكردهاى مطرح در موضوع جبر، رويكرد دينى و مذهبى است ³ كه افرادى با فهمشان از برخى آموزه‌هاى دينى مانند توحيد افعالى، قضا و قدر، علم پيشين الهى و... مدعى جبرى بودن همه فعل و انفعالات عالم امكان و از آن ميان، افعال انسان شده‌اند.

در اينجا به بررسى ديدگاه و قائلان جبر مذهبى خواهيم پرداخت كه براساس تعريف خاص خود از توحيد افعالى، معتقد به مجبور بودن انسان در افعالش شده‌اند.

الف) جبر خالص

از طرفداران جبر محض، «جهم بن صفوان» و پيروانش هستند كه معروف به «جهميه»اند. ارباب ملل و نحل، جهميه را اولين طايفه

1) . الامامة والسياسة، ابن قتيبه، دينورى، ج1، صص205 و210؛ نظرية الامامة، احمد محمود صبحى، ص334.

2) . ر.ك: جبر و اختيار، جعفر سبحانى، ص26.

3) . دو رويكرد ديگر در اين مسئله وجود دارد: الف) رويكرد فلسفى: برخى فيلسوفان با استناد به اصول و قواعد فلسفى مانند: «الشيء ما لم يجب لم يوجب» ادعا كرده‌اند كه افعال انسان از سر ضرورت و جبر صادر مى‌شود، نه از سر اختيار و آزادى (جبر فلسفى). ب) رويكرد مادى است، كه عالمان علوم گوناگون تجربى، هر يك از زاويه علمى خويش مانند: فيزيك، اقتصاد، تاريخ، جامعه شناسى، زيست شناسى و روان شناسى، به اين مسئله پرداخته‌اند و گاهى ره‌آورد ديدگاهشان به جبرگرايى منتهى شده است؛ ر.ك: نگاه سوم به جبر و اختيار، محمد حسن قدردان قراملكى، صص239 - 269.

مشخصات کتاب

توحید افعالی از نگاه مذهب و فرق اسلامیجلد:1نویسنده:ترکاشوند، حسن:پژوهشكده حج و ز يارتناشر:مشعرمحل نشر:تهران - ایرانسال نشر:1394

دریافت فایل ارجاع:

BibTex | Endnote

سایر جلدهای کتاب:

جلد 1